Μικρή αγρυπνία στου Καρύτση Ερήμην των υποκειμένων

Η αισθητική των συμβολισμών


O προχθεσινός Μαραθώνιος ήταν γιορτή για την Αθήνα, ήταν μια νότα αισιοδοξίας για τη χειμαζόμενη Ελλάδα. Ακόμη και ο καιρός συμμάχησε και η λιακάδα μαλάκωσε το πρώιμο ψύχος.

Ωστόσο τα συμβολικά φορτία που απετέθησαν στα μήντια, έντυπα και ηλεκτρονικά, αφορούσαν ελάχιστα το αμιγώς αθλητικό μέρος , και πολύ περισσότερο τη συμμετοχή του πρωθυπουργού στον δρόμο 10 χιλιομέτρων. Στις ειδήσεις και τις αναλύσεις πρωταγωνιστής δεν ήταν ο νικητής Ρέιμοντ Μπετ του 2:12’:38”, αλλά ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου με μαύρο κολάν να μιλάει για τον νέο Μαραθώνα, τη σύγκρουση Ανατολής-Δύσης και το μήνυμα αγάπης, σύμφυρμα “300” του Φρανκ Μίλερ, Χάντιγκτον και Γούντστοκ. Αλλοι πρωταγωνιστές, ο υπουργός Εξωτερικών, δρομέας στα 10 χλμ., και ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, με κοστούμι, που ανήγγειλε πασιχαρής το δικό του “Νενικήκαμεν”: τα ξενοδοχεία της Αθήνας χτύπησαν πληρότητα 90%.

Ολοι οι Ελληνες χαίρονται ασφαλώς που ο πρωθυπουργός τους είναι ακμαίος και γυμνασμένος, όλοι έχουν ανάγκη μια στιγμή γιορτής και αισιοδοξίας εν μέσω ζόφου και αβεβαιότητος, αλλά αυτή η υπερβολική πολιτική χρήση του επετειακού Μαραθώνιου, στα όρια της προπαγάνδας, ενοχλεί. Ο τέτοιος επικοινωνιασμός έρχεται μάλιστα ελάχιστες ημέρες μετά τη δίωρη διακαναλική συνέντευξη σοβιετικού στυλ και την απειλή εθνικών εκλογών, ελάχιστα εικοσιτετράωρα πριν από τις κρίσιμες αυτοδιοικητικές εκλογές, την ώρα που κορυφαίοι κυβερνητικοί μιλούν ανοιχτά πια για αναδιάρθρωση του χρέους, και κατ΄ ιδίαν μιλούν για νέα μέτρα λιτότητας.

Οι συμβολισμοί είναι χρήσιμοι στον δημόσιο βίο· εμπνέουν και συνεγείρουν τον λαό, εφόσον χρησιμοποιούνται με μέτρο. Δυστυχώς, το όριο ανάμεσα στη λειτουργική χρήση των συμβολισμών και στο πολιτικό kitsch είναι δυσδιάκριτο. Αυτό το όριο όλο και συχνότερα το παραβιάζει η παρούσα κυβέρνηση, επιδεικνύοντας ιδιότυπη εμμονή, πείσμα, ενίοτε ξεροκεφαλιά, στη χρήση αδρά οπτικοποιημένων συμβολισμών και περφόρμανς, για να προπαγανδίσει εξαιρετικά κρίσιμες επιλογές της σε ιστορικές στιγμές. Η αποδοχή του Μνημονίου, λ.χ., αναγγέλθηκε σκηνοθετημένα από τις εσχατιές του Καστελόριζου, με τηλεοπτική αισθητική ΕΟΤ δεκαετίας ’70, εκπέμποντας εντέλει ό,τι ήθελε να αποφύγει: μιζέρια και φόβο.

Η προχθεσινή γιορτή, επέτειος μιας περίφημης νίκης της αθηναϊκής δημοκρατίας, δεν χρειαζόταν ούτε την ολοκληρωτική αισθητική της Λένι Ρίφενσταλ ούτε την αφόρητα επιφανειακή ποπ του Τζεφ Κουνς, για να αναδείξει το δικό της πολύσημο νόημα. Κι όμως αυτό έγινε εν πολλοίς: η γιορτή του δήμου, των πολλών, η γιορτή των πολλών και πολυδύναμων σημαινομένων, έγινε αφορμή για προβολή του ενός ― ένα πρόσωπο, ένα μήνυμα, ένα σήμα. Η εικόνα του χάι-τεκ πρωθυπουργού, με το μαύρο κολάν, εικόνα πεσσεύοντος ηγεμόνος, εικόνα πείσμονος πρίγκηπος, στέλνει αντινομικά μηνύματα: κουράγιο και μαχητικότητα, αλλά και ελαφρότητα και επιπολαιότητα και μια ορισμένη απόσταση από τη δυσάρεστη πραγματικότητα.

Ναι, τη γιορτή του Μαραθώνιου την είχαμε ανάγκη. Η πραγματικότητα όμως παραμένει στενόχωρη, και οι αδροί συμβολισμοί εκτός από φαιδρότητα μπορεί να φέρουν και μελαγχολία.

9 Σχόλια
  • Νάσια
    REPLY

    «Κανένας δεν το γνωρίζει καλύτερα απ’ τους πολιτικούς. Μόλις υπάρχει δίπλα τους κάποια φωτογραφική μηχανή, σπεύδουν προς το πρώτο παιδάκι που βλέπουν για να το πάρουν στην αγκαλιά τους και να το φιλήσουν στο μάγουλο. Το κιτς είναι το αισθητικό ιδεώδες όλων των πολιτικών, όλων των κομμάτων και όλων των πολιτικών κινημάτων.»

    Μίλαν Κούντερα, Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι

  • Βασίλης Ν.
    REPLY

    «Γιατί η πολιτική είναι κακόγουστη και γιατί υιοθετεί την κακογουστιά; Γιατί πλέει σ’ αυτή σαν το ψάρι στο νερό; Γιατί της πάει τόσο πολύ το κιτς; Δημαγωγία και λαϊκισμός είναι γνωστές και σίγουρες απαντήσεις. Τόσο είναι αλήθεια αυτό, που μια διαβαθμισμένη κλίμακα του πολιτικού κιτς θα μπορούσε ν’ αποτελέσει ένα φασιστόμετρο για κάθε εξουσία, για κάθε πολιτική. Υπάρχει ωστόσο μια εγγενής κλίση της πολιτικής στην κακογουστιά που δεν εξηγείται μόνο από την άμεση σκοπιμότητα. Μια υπόθεση που θα μπορούσε να προταθεί είναι η ακόλουθη: Η ομορφιά, η τέχνη είναι διαρκής ανταρσία απέναντι σε κάθε εξωτερική δεοντολογία και νόρμα, είναι συνώνυμες με την ελευθερία και διεκδικούν αντιπαραγωγικά τον ανθρώπινο χρόνο. Αυτόματη και αυτονόητη είναι η αντίδραση της πολιτικής. Δυσπιστία, φόβος, ακήρυκτο ή κηρυγμένο μίσος για το ωραίο συμπληρώνουν τον πολιτικό «ρεαλισμό» του μέσου γούστου. Η μάζα πρέπει να μείνει μάζα και να μαζοποιείται περαιτέρω, τίποτα δεν είναι αρκετά άσχημο γι’ αυτό…»

    Από το κείμενο «Το κιτς ως φασιστόμετρο» του Δημήτρη Ραυτόπουλου

  • Ανώνυμος
    REPLY

    Σε μια κοινωνία/αγορά όπου οι «για πάντα νέοι» βρικόλακες της Γιούρομπανκ έχουν το «ελεύθερο» να μας «επικοινωνούν» πως ήτανε στο Γούντστοκ (προφανώς ως χαφιέδες της Κου Κουξ Κλαν, συμπεραίνουμε εμείς) και πάτησαν πρώτοι και στο Φεγγάρι (προφανώς ως κολοβακτηρίδια, συμπεραίνουμε επίσης) και δεν βρίσκει κανείς τον δημόσιο λόγο να τους αποστομώσει τόσο για την επικοινωνιακή αισθητική τους όσο και για τη ζοφερή «κοινωνική» δράση τους (αντιθέτως, κριτικό/δημοσιογραφικό/πολιτικό φύλλο δεν κουνιέται παρά μόνο για να λαϊκίσει προς ίδιον όφελος) εμείς νομίζουμε πως το αισθητικό/συμβολικό επίπεδο επικοινωνίας του πρωθυπουργού είναι άπταιστο και γι’ αυτό μάλλον του την έχουν «πέσει» όλοι οι μαιτρ της αισθητικής και πολιτικής κριτικής (ενώ για άλλα αισθητικά και επικοινωνιακά αίσχη κάνουν μεταφυσικές γαργάρες).

    Ένας εξάλλου λόγος για να ψηφίσει κανείς τον (γύφτο, κατά πολλούς) Παπανδρέου, είναι και ο «λόγος» για τον οποίο δεν θα τον ψηφίσουν όλοι οι άλλοι «μη γύφτοι» βρωμιάρηδες.

    Εμείς, στο παράλληλο σύμπαν που θα πηγαίναμε να ψηφίσουμε (γιατί σε αυτό δεν πρόκειται να το κάνουμε ούτε κατά την δευτέρα παρουσία) θα ψηφίζαμε Γιωργάκη δαγκωτό και θα το ευχαριστιόμασταν.

    Όσον αφορά τους βρικόλακες/πρεζόνια της «για πάντα νέας» χρονοχρέωσης, χρονοκαθυστέρησης και χρονοσοδομίας, όλοι μαζί με μια φωνή ας ανακράξουμε τη γνωστή ρήση από το κόμικ/ταινία:

    Μολών λαβέ!

    Δεν ψηφίσουμε, δεν πληρωνουμε και τα χώνουμε χοιντρά σε όποιους έρχονται να μας κουνήσουν το δάχτυλο για τον οποιονδήποτε λόγο.

    Στηρίζουμε ηθικά τον πρωθυπουργό μας.

  • Γκιώνης
    REPLY

    . Εγώ θα ήθελα, με όλο τον σεβασμό και την εκτίμηση που έχω για αυτό το ισολόγιο, να ξέρω ποιός εγκαλείται για το φαινόμενο, ή τα φαινόμενα που επισημαίνονται. Να είχα μιά ένδειξη από εδώ μέσα, και να τονιστεί αυτό το φαινόμενο τής ευθύνης για την πολύ σωστα επισημαινόμενη αντινομία. Τίς πταίει λοιπόν ;
    . Ο πρωθυπουργός που συμμετείχε σαν «απλός πολίτης» σε ένα σημαντικό γεγονός μέσα σε μιά σημαντική περίοδο τής Ιστορίας μας, ή το επίπεδο τών αρχισυντακτών και «δημοσιογράφων» καθώς και η επιλογή τών θεμάτων και τού τρόπου παρουσίασής των ;
    . Ποιός αλήθεια ευθύνεται για την » εικόνα του χάι-τεκ πρωθυπουργού, με το μαύρο κολάν, εικόνα πεσσεύοντος ηγεμόνος, εικόνα πείσμονος πρίγκηπος, στέλνει αντινομικά μηνύματα: κουράγιο και μαχητικότητα, αλλά και ελαφρότητα και επιπολαιότητα και μια ορισμένη απόσταση από τη δυσάρεστη πραγματικότητα » ;
    . Ποιός εν γνώσει του ή μή, ξεπερνάει την εκπομπή τού μηνύματος «κουράγιο» και την ευτελίζει στο κουτσομπολιό και το επιπόλαιο «δημοσιογραφικό-εξυπνακίστικο» σχόλιο ;

  • no frost
    REPLY

    @ ανώνυμε
    «Πρώτοι πάτησαν το φεγγάρι ως κολοβακτηρίδια» χα χα πολύ καλό..

    Το θέμα δεν είναι τι κάνει ο «μάνατζερ της τσιπούρας» για να αναδείξει τον Παπαντρέου, που ούτως ή άλλως ακολουθεί εδώ και καιρό το image του Πούτιν -αν εξαιρέσουμε βεβαίως-βεβαίως -την προιστορία στην Καγκεμπέ του Πούτιν και το σκάκι που θέλουν iq πάνω απο 170-πράγμα δύσκολο για τον ΓΑΠ…

    Το θέμα είναι πως ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ κάνει ένας πρωθυπουργός, απο το να πάει να βγάλει ένα δόντι, μέχρι να κάνει καγιάκ γίνεται μυθολογία και ακρόαμα ή θέαμα στα μεσημεριανά ή τα καφέ της μπλογκόσφαιρας. Το γεγονός δηλαδή, ότι μας απασχολούν κινήσεις ταχα συμβολικές, ή επιδιωκόμενες να παράγουν συμβολισμό ενω άλλα είναι τα φλέγοντα.

    Το δικό μου σχόλιο για τον -ούτως ή άλλως- αθλητή Παπανδρέου και τους χαζούς συμβολισμούς του οτι θα νικήσουμε τον μαραθώνιο της κρίσης αφού κάναμε 10 χιλιόμετρα μαραθώνιο χωρίς να σωριαστούμε χαμαί, είναι: Ε και; Το πολύ-πολύ να σχολίαζα την αρχετυπική δύναμη που έχει ο εξορκισμός δια της μιμήσεως μιας πράξης.Αυτό ενδιαφέρει περισσότερο!

  • gritz
    REPLY

    Πανάρχαιη ιστορία, και αθάνατη, κι άς λέει ότι θέλει ο Μάξ Βέμπερ για την απομάγευση του κόσμου: Τυπική περίπτωση «συμπαθητικής μαγείας».
    Τώρα, άν πρέπει ν’ «απομαγευθεί» ο σαμάνος ή η φυλή, έ αυτό είναι μια άλλη, όχι και τόσο ευχάριστη ιστορία.

    • no frost
      REPLY

      Aκριβώς αυτό ήθελα να πώ. Οτι πρόκειται για περίπτωση «συμπαθητικής μαγείας» και αναφέρθηκα στο ξόρκι του ‘δαίμονα της κρίσης»..

  • LPG
    REPLY

    Τα απίστευτα κιτς σχόλια (βλ. no frost, gritz) κάτω από την κιτς φωτογραφία του κιτς πρωθυπουργού μας, δείχνουν το επίπεδο της αισθητικής σ’ αυτή τη χώρα!

    Έχουμε τον πρωθυπουργό που μας αξίζει!

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Στοιχεία επικοινωνίας
Twitter