Shock Doctrine in Athens Το ποίμνιο και ο όχλος

Να μη ζήσουμε σαν δούλοι (το εθνικό τραύμα)

H υπαγωγή της Ιρλανδίας στον μηχανισμό στήριξης του ΔΝΤ και της Ε.Ε. τραυματίζει την εθνική υπερηφάνεια των Ιρλανδών, αναφέρει η International Herald Tribune σε πρόσφατη εκτενή ανάλυση. Ο συντάκτης ανατρέχει στην ιστορία της χώρας στον 20ό αιώνα, από τους εκτελεσθέντες ηγέτες του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος, το 1916, και την ανακήρυξη του ελεύθερου ιρλανδικού κράτους το 1922, έως την ευφορία των χρηματαγορών για τον Κελτικό Τίγρη την περασμένη δεκαετία, και την έκρηξη της τραπεζικής και στεγαστικής φούσκας.

Οι Ιρλανδοί δεν ξεχνούν ποτέ τον βρετανικό ζυγό και τους σκληρούς αγώνες που έχουν δώσει για την εθνική τους ανεξαρτησία. Θυμούνται επίσης τη φτώχεια. Ο λιμός του 1840, η ενδημική φτώχεια, η διαρκής μετανάστευση και ο αδιάκοπος εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας σημαδεύουν τη συλλογική μνήμη αυτού του μοναχικού λαού ποιητών και καλλιτεχνών στην ατλαντική άκρη.

Η υπαγωγή στη βοήθεια και τα κελεύσματα των ΔΝΤ-ΕΕ βιώνεται σαν τραύμα για την 60χρονη ιρλανδική δημοκρατία. Είναι δε σχεδόν βέβαιο ότι το κυβερνών κόμμα Fianna Fail, που συμμετέχει στην εξουσία αδιαλείπτως τις τελευταίες δεκαετίες, θα χάσει τις εκλογές.

Αναλόγως τραυματικά βιώνεται η υπαγωγή της Ελληνικής Δημοκρατίας στην τρόικα. Η Ελλάδα έχει ανάλογη ιστορία εθνικών αγώνων και φτώχειας με την Ιρλανδία ― και ποίησης και μοναχικότητας. Η ίδια η γένεση του νεότερου ελληνισμού βασίζεται στην έννοια της αντίστασης, της ανταρσίας, του αγώνα: τα ιδρυτικά πρόσωπα του νεότευκτου κρατιδίου είναι πρώτα πολεμιστές, επαναστάτες και μάρτυρες, και μαζί ποιητές και λόγιοι: Ρήγας, Αλ. Υψηλάντης, Καραϊσκάκης, Κολοκοτρώνης, Μακρυγιάννης, Κοραής, Σολωμός…

Η ίδρυση του κράτους, πριν από περίπου δύο αιώνες, όμως από επαναστάτες, συνοδεύεται από σχέσεις εξάρτησης και υποτέλειας προς το εξωτερικό, και από σχέσεις διαρκώς εμφιλοχωρούντος διχασμού και πελατειακότητας στο εσωτερικό. Ο ελληνισμός εντός του κρατιδίου συστέλλεται και διαστέλλεται διαρκώς πέριξ πολλαπλών αξόνων: εξάρτηση-ανεξαρτησία, συρρίκνωση-επέκταση, φτώχεια-ευημερία, ελλαδικότητα-διασπορά, νίκες-καταστροφές, υποταγή-αντίσταση, δημοκρατία-δικτατορία. Σε κάθε περίοδο εντούτοις, ακόμη και σε περίοδο καταστροφής ή κατοχής, η έγνοια για την ελευθερία και την ανεξαρτησία είναι πρωταρχική, η περηφάνια του λαού, που ξεσηκώθηκε εναντίον μακραίωνου κατακτητή και επεβίωσε και πρόκοψε, είναι η ιδρυτική και διαρκώς συνέχουσα ύλη των ανθρώπων που γεννιούνται και κατοικούν στον τόπο.

Το πιο επισκέψιμο εθνικό μνημείο του Δουβλίνου είναι η φυλακή όπου εκτελέστηκαν οι δώδεκα ηγέτες του απελευθερωτικού αγώνα του 1912. Ανάλογα μνημεία μαρτυρίου για την ελευθερία είναι διάσπαρτα σε όλη την Ελλάδα, από το 1821 ώς τις μέρες της χούντας ― παρότι δεν προσελκύουν τόσους πολλούς επισκέπτες πια, ίσως διότι η ελευθερία θεωρείται αυτονόητη στις μέρες μας. Δεν είναι. Η ελευθερία και η ανεξαρτησία, η αυτοδιάθεση, η αυτονομία και η αυτοβουλία ενός λαού δοκιμάζονται διαρκώς και διαρκώς κατακτώνται. Υπό αυτή την έννοια, η οικονομική αποτυχία της χώρας ― που δεν οφείλεται αποκλειστικά σε δικά μας σφάλματα― συνιστά μια καταστροφή της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας, ή τουλάχιστον έναν σοβαρότατο κλονισμό τους, και πρώτος έσπευσε να το χαρακτηρίσει έτσι ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου, περίπου πριν από ένα χρόνο, όταν κανείς πολίτης δεν είχε ιδέα περί Μνημονίου και κηδεμονίας. Εξ ου και το διάχυτο αίσθημα ανημπόριας, ταπείνωσης, περιορισμού, που βιώνεται παράλληλα με τον φόβο της φτώχειας, με την ίδια τη φτώχεια, με την αδυναμία των πολιτών να διορθώσουν ή να ορίσουν τη μοίρα τους.

Την εντύπωση της υποτέλειας και τον τραυματισμό της εθνικής υπερηφάνειας εντείνουν διάφορες συμπεριφορές Ελλήνων αξιωματούχων ή Ευρωπαίων επιτρόπων. Οι Ελληνες υπουργοί που κρύβονται πίσω από διατάξεις του Μνημονίου για να δικαιολογήσουν την έλλειψη διαπραγμάτευσης, η αλαζονεία τους ακόμη και αυτή την τραγική στιγμή, τα ψεύδη και οι παλινωδίες εντείνουν την εθνική ντροπή. Η εκτενής ατιμωρησία φοροφυγάδων και εισφοροφυγάδων, η αδράνεια και η μη επιβολή του νόμου, επίσης, Η εικόνα της Βουλής που σέρνεται από Εξεταστική σε Εξεσταστική, χωρίς ποτέ να τιμωρείται κανείς, τροφοδοτεί επίσης την πικρία, την οργή και την απογοήτευση. Ο αστεϊσμός του επιτρόπου Ολι Ρεν ενώπιον του εθνικού κοινοβουλίου, ότι χάνει το ποδόσφαιρο της Κυριακής για να ασχοληθεί με την προβληματική Ελλάδα, ήταν επίσης δείγμα ιταμής συμπεριφοράς έναντι ενός ολόκληρου λαού που υποφέρει.

Η κατάρρευση των δημοσιονομικών και η πτώση της ανταγωνιστικότητας είναι γεγονότα αδιαμφισβήτητα. Ωστόσο η εσπευσμένη υπαγωγή στα κελεύσματα του Μημονίου, υπό όρους επαχθείς, που θέτουν την εθνική κυριαρχία ως εμπράγματη ασφάλεια, που παραπέμπουν τον δανεισμό στο βρετανικό δίκαιο και απαγορεύουν άλλη διαχείριση του χρέους, είναι υπαγωγή της Ελληνικής Δημοκρατίας σε κηδεμονία. Πολύ περισσότερο που αυτή η υπαγωγή επιβάλλει αλλεπάλληλα σκληρά μέτρα λιτότητας, χωρίς ορατό τέλος, και ριζική αναδιάρθρωση της νομοθεσίας που διέπει την εργασία και την κοινωνική μέριμνα· ουσιαστικά, απορρύθμιση της εργασίας και απίσχναση του κοινωνικού κράτους.

Η ελληνική κυβέρνηση δι’ αιφνιδιασμού κατάφερε να εξασφαλίσει όχι μόνο την οριακή πλειοψηφία για την υπερψήφιση του Μνημονίου, αλλά και την παγωμένη ανοχή του σοκαρισμένου πληθυσμού, μεγάλου μέρους του τουλάχιστον, εφόσον το Μνημόνιο παρουσιάστηκε ως μοναδική λύση σωτηρίας, μετά τις προεκλογικές ψευδείς υποσχέσεις, τον προϋπολογισμό παροχών, την πολύμηνη ολιγωρία και τους λεονταρισμούς που οδήγησαν σε σφοδρή κρίση δανεισμού.

Οι πολίτες ενοχοποιήθηκαν για την κρίση, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο: κάθε επαγγελματική και κοινωνική ομάδα στρέφεται διαδοχικά εναντίον της άλλης, και όλοι απομένουν κερματισμένοι, μόνοι, χωρίς φρόνημα, χωρίς αλληλεγγύη, χωρίς ελάχιστο κοινό στόχο και ελπίδα. Ενας λαός όμως διαιρεμένος, ψυχικά διχασμένος, εθνικά ταπεινωμένος, και επιπλέον φτωχός και έμφοβος, δεν μπορεί να ανακάμψει. Απαιτείται επειγόντως αναστροφή: ανάκτηση της περηφάνιας. Φτωχοί μπορούμε να ζήσουμε, να μη ζήσουμε όμως σαν δούλοι.

9 Σχόλια
  • plagal
    REPLY

    Κυριε Ξυδακη, σας εκτιμω πολυ αλλα λυπαμαι που στρεφεστε στον (εστω αντιστασιακο) εθνικισμο.

  • Michael_Sc
    REPLY

    Plagal, νομίζω ότι όπου υπαινίσσεται η «ελληνικότητα» σε αυτή την ανάρτηση,είναι ως συναίσθημα. Καμία «στροφή» λοιπόν δεν διακρίνω εγώ.
    Η «ελληνικότητα» (όπως και η «ιρλανδικότητα» για τους κατοίκους της ιρλανδίας) είναι «αποσκευή μας», μου είχε πει κάποτε ο Νάνος Βαλαωρίτης. Το ίδιο διακρίνω και στο κείμενο του Ν. Ξυδάκη.
    Προς υποστήριξη του ισχυρισμού μου, επιτρέψετε μου να επισυνάψω ένα απόσπασμα από εκείνη τη συνομιλία μας με τον ποιητή…

    -Στις «αποσκευές» της δημιουργικότητάς σας όπως αναφέρατε η ελληνικότητα λοιπόν…
    ΝΒ: Είναι συνείδηση η ελληνικότητα. (…) Υπήρχε ένα περίεργο, φυλετικό σχεδόν αίσθημα, το οποίο το έχουμε εμείς οι Έλληνες, το έχουμε ακόμη και τώρα, νέοι και μεγαλύτεροι, το οποίο το βλέπω να το έχουν μέχρι σήμερα και νέοι άνθρωποι. Είμαστε ακόμα σαν μια πρωτόγονη φυλή μες την Ευρώπη. Σαν Ινδιάνοι.

    -Και πού το εντοπίζετε αυτό; Πιστεύετε ότι είναι ζήτημα ταυτότητας;
    ΝΒ: Δεν είναι μόνο ζήτημα ταυτότητας. Είναι ότι μεγαλώνουμε με ένα αίσθημα ότι έχουμε επιζήσει από κάποιες δοκιμασίες τόσο αφάνταστες στην ιστορία μας… ώστε είναι αδύνατον να το αποβάλλει κανείς αυτό. Πώς να αποβάλλει κανείς όλες τις σφαγές που μας κάναν οι Τούρκοι, οι δυτικοί… όλα αυτά δεν ξεχνιούνται.

    -Προερχόμαστε από έναν αρχαίο λαό, σύμφωνοι, είναι στο DNA μας αυτό. Εγώ όμως θα σας το ρωτούσα με την έννοια της καλλιτεχνικής ταυτότητας. Όπως π.χ. βλέπεις ένα ζωγράφο και μπορείς να καταλάβεις εύκολα ότι είναι αμερικανός και όχι Ευρωπαίος.
    NB: Έτσι όπως το εννοείτε, εκείνη την εποχή, δεν είχε διαγραφεί ακόμη ξεκάθαρα η ελληνική ταυτότητα. Είναι αυτή η γενιά του ’30 που έθεσε ξεκάθαρα το ζήτημα. Ο Σεφέρης, ο Τσαρούχης, ο Γκίκας. Όλοι αυτοί, έγραφαν για το θέμα της ελληνικότητας ενώ άλλοι ακραίοι εθνικιστές έγραφαν τα δικά τους. Οι τρεις που σας ανέφερα όμως, πιο κοσμοπολίτες, το έβλεπαν σε ένα πιο ευρύτερο πλαίσιο το θέμα της ελληνικής ιδιαιτερότητας. Δεν υπήρχε όμως ελληνική ταυτότητα ξεκάθαρη έξω από τα μέρη μας. Ακόμη κι εμείς στη γενιά μου, δεν ξέραμε καλά καλά τι είμαστε.

  • γεράσιμος μπερεκέτης
    REPLY

    Από φτωχοί πλην φιλότιμοι Έλληνες προσφάτως γίναμε πλούσιοι Ευρωπαίοι πλην [αυτο]εξαπατημένοι, οπότε τώρα ξαναγίναμε φτωχοί πλην τίμιοι Έλληνες. Το ότι δεν αισθανόμαστε φτωχοί πλην τίμιοι Ευρωπαίοι, ίσως οφείλεται στο ότι η λέξη Ευρωπαίος δεν μπορεί να εννοηθεί με τέτοιο ιστορικό βάθος (έστω άδηλο) ούτως ώστε να περιλάβει ως πιθανότητα μια περίοδο φτώχιας. Η λέξη Ευρωπαίος ήταν και παραμένει χιμαιρικός. Και για τους Έλληνες και για τους Ευρωπαίους ….

    με άλλα λόγια «πλούσιος = επιτέλους ευρωπαίος , φτωχός= πορτογάλλος ξανά, ιρλανδός ξανά, έλληνας ξανά»…. Με αυτόν τον τρόπο ο όρος Ενωμένη Ευρώπη διατηρεί, πως να το κάνουμε, μια …γκλαμουριά

  • gritz
    REPLY

    Χρήσιμοι οι προβληματισμοί περί Ελληνικότητας και εθνικής ανεξαρτησίας της Γενιάς του ’30, αλλά το εθνικό κράτος του 21ου αιώνα, στην Ευρώπη τουλάχιστον, δεν είναι πιά το Μεσοπολεμικό εθνικό κράτος. Ενώ ο βολικός Ψυχροπολεμικός διπολισμός τέλειωσε προ πολλού. Εκτός από τον Σεφέρη ή τον Γκίκα, αξίζει ίσως πιά ν ‘ ακούμε και τον Slavoj Zizek: Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του σ’ Ελληνική εφημερίδα, έλεγε ακριβώς τι παγίδα είναι στον καιρό της κρίσης, να στρέφονται οι πολίτες (και μάλιστα οι αριστεροί), στον εθνικό απομονωτισμό.
    Mια και ο λόγος περί Ιρλανδίας, άς θυμόμαστε επίσης, σε πόσο ολισθηρούς δρόμους μπορεί να οδηγήσει η αναζήτηση της εθνικής ανεξαρτησίας, όταν το πρόβλημα ηθικοποιείται και η σχέση «εχθρού/φίλου» εσωτερικεύεται: Ο σκληρός και τραγικός ενδο-Ιρλανδικός εμφύλιος αμέσως μετά την ανεξαρτησία, προέκυψε όταν ένα πρόβλημα πολιτικής τακτικής έγινε ηθικό πρόβλημα, εμφύλια διαίρεση σε «καλούς» και «κακούς».
    Και πόσο μάταιη και καταστροφική είναι η μετατροπή του σχετικού σε απόλυτο, μέσα σε θερμές κεφαλές, το μαρτυρά η πορεία ενός προσώπου: Του επί πολλές δεκαετίες πολιτικού ηγέτη Éamon de Valera, ο οποίος από αρχηγός της ένοπλης αντιπολίτευσης στον Εμφύλιο, έγινε ο μετριοπαθής συντηρητικός ηγέτης του Fianna Fail, επί πάρα πολλά χρόνια πρωθυπουργός. Εν τέλει, ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, οδήγησε την Ιρλανδία στην Ευρωπαική Ένωση.
    Παρά την διαφορά, μου θυμίζει κάπως τις τεθλασμένες διαδρομές εξεχόντων Ελλήνων πολιτικών του δικού μας Εμφυλίου και της εποχής που ακολούθησε. Όπως του Γ. Παπανδρέου του Α’, του Κ. Καραμανλή του Α’ ή του Α. Παπανδρέου.
    Η ηθική είναι αναπόσπαστη από την πολιτική. Αλλά όταν η πολιτική ως όλον ηθικοποιείται (ιδίως σε καιρό κρίσης, ιδίως για ότι αφορά εθνική ταυτότητα και ανεξαρτησία, ιδίως τώρα που πέρα από την Ελλάδα, είναι και η Ευρώπη κάτι σαν ευρύτερη πατρίδα μας), είμαστε ήδη σε έδαφος όπου κυβερνούν τα ιδεολογήματα και παραμονεύουν προσδοκίες καθόλου ανυστερόβουλες . Ακόμα χειρότερο, άν η πολιτική και ηθικοποιείται και αισθητικοποιείται, πράγμα που ήταν η κατεξοχήν Μεοπολεμική αμαρτία.

  • Ανώνυμος
    REPLY

    Επιμένουμε να γεννάμε «αθώα» παιδιά με προ-υποδουλωμένο χρόνο από εμάς τους ίδιους σε εμάς τους ίδιους… και αυτό το νοούμε είτε ως φυσική είτε ως μεταφυσική νομοτέλεια.

    Αυτό σημαίνει να είσαι δούλος.

  • ilias
    REPLY

    Δεν νομίζω πως είναι κάτι καινούργιο αυτό. Και στο παρελθόν έτσι συνέβαινε. Άνθρωποι γεννούσαν ανθρώπους για να τους στέλνουν -από παιδιά- στα χωράφια , στα καράβια ή υπηρέτριες και παραμάνες. Το λέτε και μόνος σας ανώνυμε, ΄΄το νοούμε σαν φυσική ή μεταφυσική νομοτέλεια΄΄. Άρα έχει παρελθόν το πράγμα. Αν θεωρήσουμε όλες τις γενιές -που υπήρξαν και θα υπάρξουν – με βάση αυτή τη λογική δούλους , τότε η ιστορία της ανθρωπότητας είναι η ιστορία της δουλείας. Νομίζω πως το ερώτημα παραμένει μετέωρο.

Leave a Reply to ο δείμος του πολίτη Cancel Reply

Your email address will not be published.