Η Ελλάδα των Μαθηματικών Επανεκκίνηση εν κινήσει

Από την Αλλαγή στη χρεοκοπία

Ακόμη κι αν δεν ήσουν ποτέ φίλος ή ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ, εφόσον έζησες στην τεσσαρακονταετία του, οφείλεις να το λάβεις σοβαρά υπ’ όψιν, σε οποιονδήποτε απολογισμό ή ανάλυση της συγκεκριμένης περιόδου. Μα πολύ σοβαρά. Για να το πούμε πολύ αδρά: μελετώντας την πορεία και τους μετασχηματισμούς του ΠΑΣΟΚ, μελετούμε την πορεία της σύγχρονης Ελλάδας, σε μια μακρά περίοδο με μοναδικά ιστορικά χαρακτηριστικά και με πρωτοφανέρωτες εκδιπλώσεις του κοινωνικού σχηματισμού.

Το ΠΑΣΟΚ ταυτίζεται με την Γ’ Ελληνική Δημοκρατία, με την περίοδο μετά την Μεταπολίτευση του 1974. Υπό μία έννοια μάλιστα, την περίοδο 1974-81, έως την ανάληψη της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ, θα μπορούσαμε να την περιγράψουμε σαν μεταβατική περίοδο, σαν αργή μετάβαση στην καθαυτή μεταπολίτευση που συντελείται με την ονομασθείσα Αλλαγή του ’81.

Η αλλαγή του ’81 σηματοδοτεί την ανάδυση και επικράτηση της πολιτικής έκφρασης των λαϊκών και μικροαστικών στρωμάτων, μια κοινωνική κίνηση που είχε ξεκινήσει δυναμικά στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του ’60, και η οποία ανεκόπη βιαίως από τα κοινοβουλευτικά πραξικοπήματα και την επταετή στρατιωτική δικτατορία. Σε εκείνη την περίοδο, που βαφτίστηκε εύστοχα από τον Στρατή Τσίρκα «χαμένη άνοιξη», μπορούμε να εντοπίσουμε ψυχοκοινωνικά τις πηγές της δυναμικής του ΠΑΣΟΚ, από τον Σεπτέμβρη του 1974 έως την πρωτη διακυβέρνηση του 1981-85.

Ισως ακούγεται υπερβολική η σύνδεση του 1981 με τα προδικτατορικά ’60s, αλλά δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τις ιστορικές περιόδους αποσπασμένες απ’ ό,τι προηγείται. Τα αιτήματα για απελευθέρωση των δυνατοτήτων και των ευκαιριών, στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό πεδίο, είχαν διατυπωθεί από τότε με οξύτητα, αν όχι και με διαύγεια, από τα λαϊκά στρώματα. Ας μη λησμονούμε ότι στο μεταίχμιο, από το ’50 προς το ’60, παρ’ όλους τους ρυθμούς ανάπτυξης, οι προσφερόμενες οδοί ανέλιξης, προσωπικά και κοινωνικά, ήταν πολύ περιορισμένες: αναγκαστική αστυφιλία, μαζική μετανάστευση, ανισότητα, περιορισμένη πρόσβαση στη μέση και ανώτερη εκπαίδευση, φτώχεια, μαζική ανεργία: το 1961 η ανεργία καταγραφόταν στο 27,6%, όσο και στη σημερινή χρεοκοπημένη Ελλάδα.

Η κορύφωση της πανευρωπαϊκής χρυσής τριακονταετίας αρχίζει να συμβαίνει στην Ελλάδα μέσα στο ’60. Η ανάπτυξη της οικοδομής, η γενίκευση της υποχρεωτικής και δωρεάν παιδείας, το τραγούδι, το σινεμά, η εισαγόμενη ευφορία, όλα καταγράφουν τη διόγκωση των προσδοκιών για ευημερία, τη διαμόρφωση μιας νέας διάνοιας, το φούσκωμα του λαϊκού ποταμιού. Το μωσαϊκό της Ενωσης Κέντρου δεν κατόρθωσε να εκφράσει πλήρως και λυσιτελώς αυτό το πολύμορφο κοινωνικό ρεύμα. Επρεπε να περιμένουμε το ’74 και όλη την περίοδο έως το ’81.

Ο σχηματισμός του ΠΑΣΟΚ, το φθινόπωρο του ’74, μου θύμισε φίλος πολιτικός επιστήμων, εμβριθής μελετητής της μεταπολεμικής ιστορίας, συντελέσθηκε σε ελάχιστο χρονικό διάστημα και με αυτοοργάνωση των μαζών. Από τα μέσα Σεπτεμβρίου έως τις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974, είχαν συγκροτηθεί αυθορμήτως περίπου τετρακόσιες επιτροπές πρωτοβουλίας πανελληνίως. Αυτό δεν είχε προηγούμενο σε περίοδο ειρήνης. Ας το πούμε και διαφορετικά: το κοινωνικό ποτάμι που είχε εκτραπεί το ’60-’70, έψαχνε να βρει την κοίτη του έκτοτε· θα την έβρισκε, ούτως ή άλλως, ακόμη κι αν δεν προσφερόταν η πρόσκληση ΠΑΣΟΚ. Οι κοινωνικές δυνάμεις των Ιουλιανών ’65, των χωριατόπαιδων που κατέκλυζαν τα πανεπιστήμια, των νεομικροαστών που αυτοαναγνωρίζονταν στο διαμέρισμα πολυκατοικίας με λουτρό και ηλεκτρικό ψυγείο, των baby boomers που μεγάλωναν με τους Κένεντι, τον Ωνάση, τους Μπιτλς και το Απόλλων 11 στη Σελήνη, όλο αυτό το πλήθος των αυτοδημιούργητων ανοικοδομητών απαιτούσε χώρο, όλο τον κοινωνικό χώρο, με δημοκρατία, ισότητα, ελευθερία λόγου και σκέψης, πολιτικές ελευθερίες. Τα πήρε. Με παλινωδίες, κόπο, παραμορφώσεις, παρανοήσεις, άθλους και αθλιότητες. Πήρε περίπου είκοσι χρόνια.

Ακόμη κι έτσι πάντως, η νέα πολιτική έκφραση, που γεννήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 1974 από την παλαιά θρεπτική ιλύ του ’60, χρειάστηκε επτά χρόνια, ώς το ’81, για να καταστεί ηγεμονική και να ολοκληρώσει τη μεταπολίτευση. Ο,τι συνέβη μετά την πρώτη, ορμητική και ελπιδοφόρα διακυβέρνηση, με προφανή ορόσημα το 1989 και το 2004, και κατάληξη την πτώχευση του 2010, είναι εν πολλοίς μια πορεία αναδιάταξης των δυνάμεων εξουσίας και αναδιανομής του πλούτου, και μια διαδικασία μετασχηματισμού των πλειοψηφικών μικρομεσαίων, σε επίπεδο συνείδησης, αναπαράστασεων και προσδοκιών. To ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, ο λαός στην εξουσία…

7 Σχόλια
  • freierdenker
    REPLY

    Το 1961 η ανεργία ήταν 5,7%, δείτε για παράδειγμα «Recent Social Trends in Greece, 1960-2000», Dimitris Charalambis, Laura Maratou-Alipranti, Andromachi Hadjiyanni, ή την εργασία του Ηλία Ιωακείμογλου στο πατακάτω λινκ (διάγραμμα 10, σελίδα 22).

    http://www.ine.otoe.gr/Upl/pdf/Greece_IneOtoe.pdf

    Εκείνο που νομίζω οτι συμβαίνει είναι οτι κάθε χρόνο τέτοια εποχή η ΓΣΕΕ δημοσιεύει μια έρευνα και στην παρουσίαση της λένε οτι η ανεργία είναι στο υψηλότερο της ποσοστό από το 1961 (που απλά είναι η αφετηρία της έρευνας) και μετά εφημερίδες, κανάλια και ιστότοποι το παρερμηνεύουν. Π.χ. στην Ελληνική Wikipedia στο λήμμα Κωνσταντίνος Κραμανλής γράφει οτι η ανεργία το 1961 ήταν 24%, αναφερόμενη στην έρευνα της ΓΣΕΕ που δημοσιεύτηκε το 2011!

    Το 1961 είναι η χρονιά που ιδρύθηκε ο ΟΟΣΑ με την Ελλάδα ιδρυτικό μέλος και θεωρείται ευνοική χρονιά για ιστορικές οικονομικές έρευνες καθώς ξεκινούν σειρές σχετικά αξιόπιστων και το κυριότερο μεταξύ τους συγκρίσιμων στοιχείων.

    • nikoxy
      REPLY

      Θα το ελέγξω. Πράγματι το στοιχείο το πήρα από την έρευνα του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ.

  • Σπίθας
    REPLY

    Λαμβάνοντας υπόψη την σημαντική επισήμανσή σας
    «Ακόμη κι αν δεν ήσουν ποτέ φίλος ή ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ, εφόσον έζησες στην τεσσαρακονταετία του, οφείλεις να το λάβεις σοβαρά υπ’ όψιν, σε οποιονδήποτε απολογισμό ή ανάλυση της συγκεκριμένης περιόδου. Μα πολύ σοβαρά.»

    Δεν ήταν μόνο του, όμως, το ΠΑΣΟΚ. Επαιξε τον κυρίαρχο ρόλο, βέβαια αλλά υπήρξαν, κάποιες παράμετροι που συνέβαλαν σ’αυτό και είχαν ‘συμμετοχή» στα τεκταινόμενα.

    Αποδείχτηκε σημαντική παράμετρος η ανύπαρκτη πολιτικά, ΝΔ στο μεσοδιάστημα( 1990- 1993) κάτι που συνέβαλε στην πολιτική συμπεριφορά της επόμενης διακυβέρνηση από το ΠΑΣΟΚ ( περίοδο 1993-2004)

    Η αριστερά δεν μπόρεσε να αντιδράσει ( εκ του αποτελέσματος) στέκοντας «αμήχανη», χωρίς ουσιαστικές πρωτοβουλίες, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα (1990-2004 )

    – Δλδ, τα αναμενόμενα λάθη του ΠΑΣΟΚ, έφεραν το 1989 και μετά την τριετή διακυβέρνηση της ΝΔ ( 90-93) Σ’αυτό την χρονική περίοδο το αντίπαλον δέος, η ΝΔ, απέδειξε την ανεπάρκεια της σαν ο μεγάλος πολιτικός του αντίπαλος, αφού κυβέρνησε εξ ίσου κομματικά, με σωρό από σκάνδαλα, λάθη ( σωρεία οι κομματικές ρουσφετολογίες, διαπλοκές, κλπ.)

    *Αυτή η τριετία ήταν πολύ σημαντική, για το μέλλον αφού αποδείχτηκε η πολιτική γύμνια της μεγάλης συντηρητικής παράταξης της δεξιάς και, έτσι, συνετέλεσε στο γεγονός να επανέλθει το ΠΑΣΟΚ φέροντας μια νέα αντίληψη του «δικαιωμένου πολιτικού γίγαντα» , φευ.

    Με μια μονοπωλιακή αντίληψη, λοιπόν, με την αίσθηση του παντοδύναμου, το ΠΑΣΟΚ, » αδιαφόρησε», εντελώς, για την λειτουργία της Δημόσιας Διοικησης, των θεσμών, της δικαιοσύνης κλπ. ( «ο λαός στην εξουσία»..) και αποδύναμωσε, αντί να ενδυνάμωση, την πρωτόλεια κοινοβουλευτική μας δημοκρατία, η οποία ποτέ της δεν κατάφερε να συγκροτηθεί ικανοποιητικά, έστω. ( η ευρώπη ήταν πολύ μπροστά, ήδη )

    – Ομως η αδυναμία, Ιδιαίτερα , της ΝΔ (από το 1993 έως το 2004 το μόνο που έκανε ήταν να φτιάχνει κομματικές οργανώσεις) είχε συνέπειες ΚΑΙ στην πολιτική συμπεριφορά του ΠΑΣΟΚ, αφου δεν μπόρεσε να παίξει, έστω, τον ρόλο ενός δεξιού αστικού κόμματος, ένα γεγονός καταλυτικό που συνετέλεσε ώστε το ΠΑΣΟΚ να διανύσει αυτην την διαδρομή, στην οποία αναφέρεστε, στο κείμενο σας και να δημιουργήσει νέους συσχετισμούς, ή «νέα τζάκια» κατά τα κοινώς λεγόμενα και καταλήγοντας, εν τέλει, να αναζητείται ποιά είναι η πολιτική ταξική διαφορά των δυο κομμάτων, εκτός από το χρώμα τους. Εν ου παικτοίς, δλδ.

    [ Η αριστερά, (τουλάχιστον την περίοδο 1990- 2004) δεν εκμεταλλεύτηκε το πολιτικό κενό, δεν ανασυντάχθηκε δεν κέρδισε στην κοινωνία, άλλο ένα σημαντικό στοιχείο. Αντί, τότε, να επικεντρωθεί στην εδραίωση θεσμών και ελεγκτικών μηχανισμών, κατά αρχήν, δεν..Τώρα τα δεδομένα είναι, ως γνωστόν, διαφορετικά και σε άλλα επίπεδα δυνάμεων.]

  • aftercrisis
    REPLY

    Νίκο, ο κίνδυνος της εξιδανίκευσης υπήρχε πάντα, της εξιδανίκευσης post mortem είναι μεγαλύτερος. Πέρα απο τα κοινωνιολογικά, το πολιτισμικό αποτύπωμα ήταν σαφές απο την αρχή: Το αποτύπωμα του οικονομικά ανερχόμενου (τονίζω το «ανερχόμενου») μεσο-μικροαστού.
    Δυστυχώς, η πολιτισμική «βάση» δημιουργεί μετά και το οικονομικό-κοινωνικό «εποικοδόμημα»: Από τα ζιβάγκο και τους «αρχοντορεμπέτες» στα νέα τζάκια, στις εξοπλιστικές μπίζνες και στη γενικευμένη καταναλωτική φούσκα είναι μισή τσιγαριά δρόμος. Κλασικά, βεμπεριανά πράγματα.
    Έτσι, ίσως ήταν σοφή η σύσταση τότε, κάποιων που έχασαν κατά κράτος, να μείνουμε διαχρονικά «παγερά αδιάφοροι». Δεν είμαι βέβαιος, το σκέφομαι έντονα, ακριβώς γιατί οι νικητές του τότε είναι πιά νικημένοι με ταπεινωτικό τρόπο, ξαπλωμένοι στο πάτωμα.

    • nikoxy
      REPLY

      Ναι, Γιώργο, θυμαμαι ακριβώς το «παγερά αδιάφοροι».
      Θυμάμαι και το πρώτο μέρος της πρότασης: «απο τη μεριά του σοσιαλισμού…»
      Δυστυχώς, σήμερα, θα πρέπει να πούμε: «από τη μεριά της δημοκρατίας…»
      Πήγαμε πίσω.

      Ας είδες πάντως, είμαι πολύ προσεκτικός στη χρονοσήμανση: σταματώ στο 1985.

      • aftercrisis
        REPLY

        Δίκιο έχεις! Πήγαμε πίσω.
        Φοβάμαι πολύ τη διάλυση του κόμματος ΠΑΣΟΚ. Είναι σαν βόμβα διασποράς: τα κοινωνικά θραύσματά του πάνε παντού, καταλαμβάνουν όλο τον χώρο.
        Δεν φοβάμαι τα πολιτικά θραύσματα. Φοβάμαι τον ανερχόμενο μεσοαστό της δεκαετίας του 1980 (στην πασοκίστικη διάλεκτο τον αποκαλούσαν το “ρετιρέ” τους), που έγινε ο κατακτητής μεγαλομεσαίος αστός της δεκαετίας 1990 και του 2000.
        Τώρα στην κρίση, ο κάποτε ανερχόμενος μεγαλομεσαίος δεν άλλαξε συνήθειες και τρόπο ζωής: έχει μαζεμένο λίπος αρκούδας για να κάψει και το καίει, το βλέπεις, στα ακριβά μαγαζιά, στις διακοπές, στα ταξίδια στο εξωτερικό. Ωστόσο φοβάται. Φοβάται μην αρχίσει και γίνεται κατερχόμενος. Και αμύνεται: Προς τα μέσα, ψυχολογικά, και προς τα έξω, πολιτικά. Αμύνεται εξιδανικεύοντας ΠΑΣΟΚ.
        Πολύ ΠΑΣΟΚ: ΠΑΣΟΚ στη ΝΔ, στον ΣΥΡΙΖΑ, στους ΑΝΕΛ, στο Τίποτα, παντού ΠΑΣΟΚ. Μόνο κάτω από την ταμπέλα του “κόμματος ΠΑΣΟΚ” δεν βρίσκεις πια πολλούς ΠΑΣΟΚους. Μόνον εκεί αραίωσαν πολύ.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Στοιχεία επικοινωνίας
Twitter