image Μόνη στρατηγική της ΝΔ η ευλαβική παραγωγή ψευδών ειδήσεων και φημών -στην Ολομέλεια image Με διευρυμένη προοδευτική φυσιογνωμία θα βγει ο ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές- Στο Πρακτορείο 104,9

Βαϊμάρη στην Αθήνα -«Ένα βλέμμα» στο Έθνος της Κ.

Ο εξπρεσιονισμός άνθησε στα ταραγμένα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, μαζί με τη Νέα Αντικειμενικότητα, το dada, το Bauhaus, με την πρωτόγνωρη άνθηση του θεάτρου, του κινηματογράφου, του μυθιστρήματος, του χρονογραφήματος. Εξπρεσιονιστικά καταγράφεται η ταραχή, οι πυρετός, η μετάβαση, η υπόκωφη βοή του επερχόμενου φασισμού. Εξπρεσιονιστικά φιλμάρεται η απόβαση του εξωτικού κακού στο Νοσφεράτου του Μουρνάου. Εξπρεσιονιστικά αλλά και ρεαλιστικά καταγράφεται η Μεγάλη Υφεση και η διολίσθηση στον ολοκληρωτισμό και τον δεύτερο πόλεμο. Με αδρές πινελιές, με βίαιες χειρονομίες, αλλά και οξύτατους υπαινιγμούς, με ειρωνεία, σαρκασμό, μελαγχολία, βαθύτατες παρατηρήσεις και τρομερές εκλάμψεις.

Τα συναντάμε στον Γιόζεφ Ροτ, στον Μπρεχτ, στον Βάλτερ Μπένγιαμιν, στη ζωγραφική του Οττο Ντιξ, του Μαξ Μπέκμαν και του Γκέοργκ Γκρος, στις ταινίες του Παμπστ, του Μουρνάου και του Λανγκ, τα συναντάμε στο θέατρο του Εντεν Χόρβατ. Τροχιοδεικτικά, και διαρκείς φωτοβολίδες. Που φώτισαν τον Μεσοπόλεμο, και οι ανταύγειές τους φωτίζουν και τον δικό μας αιώνα του ταραγμένου μεταίχμιου.

Σκέφτηκα πόσο συνταρακτικά επίκαιρη είναι αυτή η τέχνη του γερμανικού μεσοπολέμου, παρακολουθώντας το θεατρικό του  Έντεν φον Χόρβατ, «Ιταλική Νύχτα» (μεταφρ.-σκηνοθεσία Παντελή Φλατσούση, Θέατρο οδού Κεφαλληνίας). Στο έργο του 1930 καταγράφεται ειρωνικά, αλλά και συμπονετικά, η κοινωνία σε μια γερμανική πόλη, που βολοδέρνει εν συγχύσει και εν αμεριμνησία καθώς καλπάζει ο φασισμός. Οι άνθρωποι δεν ξέρουν πού να γείρουν, από πού να πιαστούν, πού να κλίνουν. Ολοι αμφιταλαντεύονται. Κανείς, ούτε οι σύντροφοι του, δεν παίρνει τοις μετρητοίς τον ματαιόσπουδο, κατά βάθος αδύναμο, πρόεδρο του δημοκρατικού συλλόγου, που ρητορεύει στην ταβέρνα:  «Φυσικά και δεν μπορεί να γίνεται καν λόγος για μια οξεία απειλή της δημοκρατίας… Σύντροφοι! Όσο υπάρχει ένας Δημοκρατικός Σύλλογος και όσο θα έχω εγώ εδώ την τιμή να είμαι πρόεδρος της τοπικής οργάνωσης, η δημοκρατία μπορεί να κοιμάται ήσυχη».

Κανείς δεν κοιμάται ήσυχος. Ολοι μιλούν πίσω από τις πλάτες των υπολοίπων, τα τραγούδια εναλλάσσονται ειρωνικά, από εθνικιστικά εμβατήρια σε ιλαρές καντάδες, οι άνθρωποι ταλαντεύονται, τσαλακώνονται, φοβούνται, ρευστοποιούνται σχεδόν, συντρίβονται από τον φόβο και την ανασφάλεια. Ο φασισμός εντέλει δεν επιβάλλεται σαν άμεση βία, επιβάλλεται σαν διαρκής απειλή. Και εσωτερικεύεται σαν διαρκής δομικός φόβος, που αλλάζει τα τραγούδια, τις συμπεριφορές, τους ανρθωπότυπους.

Το 1931, το ανήσυχο έργο του Χόρβατ και άλλα σαν αυτό, δεν ήταν προφητικά. Ηταν ρεπορτάζ, ντοκιμαντέρ. Σαν σκοτεινό ντοκυμαντέρ το βλέπω και τώρα: για την εποχή μας, για την Ευρώπη και τον τόπο μας. Και σαν απάντηση σε όσους δεν ανησυχούν.

Μία μέρα πριν δω την παράσταση, σε μια τηλεοπτική συζήτηση, όταν ο λόγος ήλθε στην άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, ακούστηκε επανειλημμένως: Μα μήπως υπερβάλλουμε; Μήπως τα πράγματα δεν είναι τόσο επικίνδυνα; Μήπως προξενούμε υπερβολικούς φόβους στους πολίτες; Μήπως δεν είναι εκτός ελέγχου το «φαινόμενο»;

Η δική μου απάντηση ήταν άμεση, αλλά δεν με ικανοποίησε, ήταν σχεδόν τεχνική: περιείχε τα πραγματολογικά στοιχεία, αλλά δεν περείχε, δεν μετέδιδε την αγωνία, την ιστορική πείρα ― δεν θα μπορούσε άλλωστε μέσα στο αδηφάγο τηλεοπτικό περιβάλλον. Έφυγα με το «μήπως υπερβάλλουμε» να κουδουνίζει στο κεφάλι μου. Αναζητούσα την πιο καίρια απάντηση στο αφελές πλην απαιτητικό ερώτημα. Την έλαβα στο έργο του Χόρβατ: ο φόβος που σταλάζει, η απειλή που ποτίζει τους αρμούς της ψυχής, η ανασφάλεια, η ολιγοπιστία, η υποταγή, η καιροσκοπία, η ταυτοτική αγωνία, ο φόβος, ο φόβος, ο φόβος ― αυτό είναι φασισμός.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Στοιχεία επικοινωνίας
Twitter