Χλωμοί ηγέτες Παιχνίδια με το περιβάλλον

Το άλιεν, ο ξένος και ο κλώνος

Τα έργα επιστημονικής φαντασίας εκφράζουν το πνεύμα του καιρού που τα παράγει. Τους φόβους και τις ελπίδες, τις αμφιβολίες για τις κυρίαρχες δοξασίες, την επαναφορά σε θεμελιώδεις αξίες, την αναρώτηση για την ανθρώπινη κατάσταση. Τα καλύτερα έργα του είδους είναι δυστοπικά, κοιτούν το μέλλον μελαγχολικά, και είναι έργα που μιλούν όχι για τεχνολογία και διαγαλαξιακά ταξίδια, αλλά για τη μοναξιά, τη νέα ανθρωπινότητα, την απώλεια, τον ολοκληρωτισμό, τον χρόνο.

Πριν από τρία ακριβώς χρόνια, έβλεπα τη συνθήκη μοναξιάς, προσφυγιάς και στειρότητας του πρώιμου 21ου αιώνα σε ένα έξοχο φιλμ του Α. Κουαρόν, «Τα παιδιά των ανθρώπων», βασισμένο σε μυθιστόρημα της P.D. James. Αυτές τις μέρες είδα δύο άλλες ταινίες, δυστοπικά σενάρια κοντινού μέλλοντος. Το πιο ρηξικέλευθο φιλμ είναι το District 9, νοτιοαφρικανικής παραγωγής, από άγνωστο μου σκηνοθέτη, με άγνωστους ηθoποιούς. O σκηνοθέτης Νιλ Μπλόμκαμπ φέρνει το μέλλον στο παρόν. Ενα αστρόπλοιο ξεφορτώνει εξωγήινους στη Ν. Αφρική, έξω από το Γιοχάνεσμπουργκ, και τους παρατάει. Οι ξένοι δεν είναι απειλητικοί, παρότι εντομόμορφοι.

Σταδιακά αποκλείονται από την κοινότητα των ανθρώπων, μαντρώνονται σε ένα γκέτο, και ζουν εκεί, σε συνθήκες και με συμπεριφορά κατοίκων ενός τυπικού slum, μιας οποιασδήποτε φαβέλας της Αφρικής, της Ν. Αμερικής, του Τρίτου Κόσμου. Η Ζώνη 9 των άλιεν είναι ήδη αλληγορική έκφραση της υπαρκτής Ζώνης 6 του Κέιπ Τάουν, όπου ζουσαν μαζί λευκοί και μαύροι, την εποχή του απαρτχάιντ, μέχρι που την ισοπέδωσαν. Η ξενότητα, η προσφυγιά, η ξενοφοβία, η επιτήρηση, η βία των Καθαρών πάνω στους Αλλους, η εκμετάλλευση και το λαθρεμπόριο, οι ιδιωτικοί στρατοί, όλα συνθήκες του σήμερα, προβάλλονται πολύ φυσικά, πολύ εφιαλτικά, στο πολύ κοντινό μέλλον.

Με κάμερα ασθμαίνουσα και κουνημένη, σαν βίντεο ειδήσεων από τη ζώνη του πυρός, η ταινία παρακολουθεί την κατάβαση του αφελούς γραφειοκράτη Wikus στον Αδη των Αλλων, στη χωματερή των ξένων. Στον πάτο της χωματερής, στα υπόγεια του slum, ανάμεσα σε όπλα χάι-τεκ και μαγεία juju της νιγηριανής μαφίας, σε ένα σκηνικό όπου τα στερεότυπα για εξωγήινους συμφύρονται με δυστοπικά γουέστερν στυλ Μad Max, o μεταλλαγμένος άνθρωπος, μισοάλιεν ήδη, πεταμένος και κυνηγημένος από τους ανθρώπους, ανακαλύπτει μια άλλη ανθρώπινη κατάσταση, τη μετα-ανθρωπινότητα, νιώθει πιο κοντά στον εξωγήινο που νοσταλγεί την πατρίδα του.

Η ταινία τελειώνει με ρηχό πιστολίδι και υπόσχεση για σίκουελ, αλλά εν τω μεταξύ έχει θίξει τα πιο καυτά προβλήματα της παγκοσμιοποιημένης ανθρωπότητας σήμερα: φτώχια, ανισότητα, αποξένωση, μετακινήσεις πληθυσμών, επιτήρηση, αποδοχή αυταρχισμού, ξενοφοβία, διάσπαρτη δομική βία. Συν τον φόβο για το τι άνθρωποι είμαστε, βιολογικά και πνευματικά: πόσο πιο άνθρωποι από το εξωγήινο άλιεν;

Αυτός ο φόβος είναι όλη η ταινία «Moon». Πόσο άνθρωπος είμαι; Αναρωτιέται ο Σαμ, μοναδικός χειριστής στον σεληνιακό ρομποτικό σταθμό εξόρυξης του Helium-3, η σύντηξη του οποίου έχει λύσει το ενεργειακό πρόβλημα της Γης. Ο σταθμός ονομάζεται Αγάπη. Και ο Σαμ έχει με την εταιρεία εξόρυξης τριετές συμβόλαιο σκληρής μοναξιάς. Λίγο πριν λήξει η θητεία του, ανακαλύπτει ότι είναι κλώνος, κι ότι όλοι οι σεληνοναύτες πριν και μετά, είναι κλώνοι τριετούς διάρκειας, με εμφυτεύματα οικογενειακής μνήμης.

Ο Σαμ συναντιέται με τον επόμενο εαυτό του, τον νεότερο κλώνο Σαμ, σε περιβάλλον που διασταυρώνει γόνιμα την Οδύσσεια του Κιούμπρικ και το Μπλέιντ Ράνερ των Φ. Ντικ – Ρ. Σκοτ. Παραδίνεται στον θάνατο, στη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης, και παροτρύνει τον νεότερο κλώνο να αποδράσει στη Γη των Πρωτοτύπων και του Κλωνισμού. Ενας τρίτος κλώνος, από το κρυμμένο απόθεμα, έχει ενεργοποιηθεί ήδη από το ευφυές ρομπότ του σταθμού, και συνεχίζει την ιστορία της κατασκευής μνήμης και των αναλώσιμων ανθρώπων.

Στο κατώφλι μιας νέας εποχής, γεωπολιτικά, τεχνολογικά, ανθρωπολογικά, βιολογικά, η τέχνη του κινηματογράφου, αυτή η μαζική τέχνη των μεγάλων μυθικών αφηγήσεων, αφουγκράζεται αμφιβολίες και φόβους, σκέφτεται οντολογικά. Θρησκευτικά. Τι είναι άνθρωπος; Ο φυλακισμένος, εξαπατημένος, προγραμμένος Σαμ θα απαντούσε με τα λόγια του Ιησού: «Eπείνασα, εδίψασα, ξένος ήμην, γυμνός, ησθένησα, εν φυλακή ήμην …» (Mατθ. 25:35-36) Ετσι ακριβώς θα απαντούσε και ο νοτιοαφρικανός τελώνης και διώκτης, ο ημιάλιεν, ο αποριμμένος από ανθρώπους και δεκτός από τους ξένους.

buzz it!

no comments
  • Μάνος
    REPLY

    Είδα το trailer και μου δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι δεν πρόκειται για την κλασική ταινία με εξωγήινους. Η ανάλυση σας προς τα εκεί δείχνει. Θα το επιχειρήσω, αφού και μόνο η καταγωγή της ταινίας και των συντελεστών της φαίνεται λόγος να το κάνω.

    καλημέρα

  • GB
    REPLY

    Οπως γράφεις: Ο φυλακισμένος, εξαπατημένος, προγραμμένος Σαμ θα απαντούσε με τα λόγια του Ιησού: “Eπείνασα, εδίψασα, ξένος ήμην, γυμνός, ησθένησα, εν φυλακή ήμην …”, «Χλωμός ηγέτης» «ήμην»

  • Alastor
    REPLY

    Η κινηματογραφική εικόνα έχει τη δύναμη και το απαιτούμενο, πολλές φορές, θράσος να σε κρατήσει άλλοτε υποψιασμένο και άλλοτε αδιάφορο κι απόμακρο απ’ τη… συνήθη ροή του χρόνου. Το φιλμ του Κουαρόν είχε, πράγματι, μεγάλη δύναμη! Αλλά, τί μερίδιο κρατούν από τα μάτια μας ορισμένα κινηματογραφικά αριστουργήματα όταν μεσουρανεί -εν γένει- η προχειρότητα που εκφράζει άρτια την «συνήθη μοναξιά» και «στειρότητα» του καιρού μας;..
    Η τέχνη είναι η μόνη επιβιώσασα μορφή υπέρβασης (μέσα στην οποία ενυπάρχει κι ο έρωτας). Υπάρχει, σήμερα, αρκετό ανθρώπινο και ιδεολογικό υλικό, περισσότερο ίσως από κάθε άλλη φορά, ικανό να μετουσιωθεί σε κινηματογραφική εικόνα με σκοπό να ποβληματίσει ή απλά να αφηγηθεί μία ιστορία στους κάθε λογοίς «ημιάλιεν» του καιρού μας ή στις ορδές απορριμένων…

  • gritz
    REPLY

    Paradise and groves
    Elysian, Fortunate Fields -like those of old
    Sought in the Atlantic Main- why should they be
    A history only of departed things
    Or a mere fiction of what never was?
    For the discerning intellect of Man
    When wedded to this goodly universe
    In love and holy passion, shall find these
    A simple product of the common day

    William Wordsworth, The Excursion, Preface to the edition of 1814 (στίχ 48).

    Tο Κακό και η καταστροφή δεν έρχονται μέσω του δημιουργημένου από Θεούς ή δαίμονες φυσικού κόσμου, αλλά μέσω της ανθρωπογενούς ιστορίας. Η φύση, εξωτερική ή εσώτερη του ανθρώπου, είναι το αδιαμφισβήτητο αγαθόν, η εκτροπή είναι ιστορικό και μόνον φαινόμενο.
    Άς θυμηθούμε και τι γράφει ο Walter Benjamin για τον Άγγελο της Ιστορίας (9η Θέση για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας).

  • S G
    REPLY

    nikoxy ωραιο το κειμενο αλλα βαλε καλε μια προειδοποιηση για τα σποϊλερ! Δεν ηθελα να μαθω τι συμβαινει τελικα στο Μουν!

Leave a Reply to GB Cancel Reply

Your email address will not be published.