Ως κόκκον σινάπεως Από τις ρήξεις των πλατειών στην ανανέωση των ελίτ

Οι εκλογές της 6ης Μαϊου διεξάχθηκαν διλημματικά: υπέρ ή κατά του Μνημονίου. Υπέρ του Μνημονίου ετίθεντο αναγκαστικά το ΠΑΣΟΚ που το εισήγαγε και το επέβαλε ως μόνη εναλλακτική λύση έναντι της πτώχευσης, και η Νέα Δημοκρατία που μετεστράφη και ακολούθησε μετά τον Οκτώβριο του 2011. Υπέρ ετέθησαν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, και κάποια μικρότερα κόμματα. Εναντίον του Μνημονίου ετέθησαν όλα τα άλλα κόμματα, αριστερά και δεξιά· και σχηματισμοί που προέκυψαν εξ αποσχίσεως από τα μεγάλα μνημονιακά κόμματα.

Το εκλογικό αποτέλεσμα έδειξε ότι το αντιμνημονιακό ρεύμα κατίσχυσε. Ωστόσο η διασπορά των ψήφων και ο παράλογος εκλογικός νόμος δεν επέτρεψαν τη συγκρότηση μιας κυβέρνησης συνασπισμού, υπέρ ή κατά του Μνημονίου. Παρότι άκαρπη, όμως, η διαδικασία των διαβουλεύσεων έδειξε ότι το «μνημονιακό» μέτωπο έχει διαρραγεί: ουδείς τώρα υπερασπίζεται το Μνημόνιο ως έχει, αδιαπραγμάτευτο, ακόμη και όσοι το υπερψήφισαν πριν από λίγες εβδομάδες. Τώρα όλοι συμφωνούν ότι τα βάρη του είναι αβάσταχτα και ότι η χώρα βρίσκεται στο χείλος ανθρωπιστικής κρίσης· πρώτος ο κ. Βενιζέλος, αρχιτέκτων του Μνημονίου 2, το αναγνωρίζει. Αρα όλοι συμφωνούν ότι απαιτείται επανεξέταση ή αναδιαπραγμάτευση ή απαγκίστρωση ή πάγωμα ή ακύρωση. Ολοι συμφωνούν τώρα ότι το Μνημόνιο, με τη δομή, τον τρόπο και την ένταση που εφαρμόστηκε, έφερνε καταστροφή μάλλον ή θεραπεία. Αρα το δίλημμα υπέρ ή κατά του Μνημονίου έχει καταπέσει εν τοις πράγμασι, πολλώ μάλλον που και από τα ευρωπαϊκά κέντρα αρχίζει να πνέει δειλά άνεμος χαλάρωσης.

Εντούτοις, καθώς βαδίζουμε προς επαναληπτικές, απολύτως κρίσιμες, εκλογές, αναδύεται νέο δίλημμα: Υπέρ ή κατά της Ευρώπης; Ηδη στη δημόσια ρητορική διαμορφώνονται αδρά δύο πόλοι, ο φιλοευρωπαϊκός και αντιευρωπαϊκός. Τυπικά, σύμφωνα με τις διακηρύξεις τους, αντιευρωπαϊστές μπορούν να θεωρηθούν μόνο το ΚΚΕ και οι νεοναζί, και φυσικά όχι με τους ίδιους όρους· το ΚΚΕ ακολουθεί μια πολιτική λογική, οι άλλοι απλώς κρώζουν ανορθολογικά. Ολοι οι άλλοι σχηματισμοί εντάσσουν εαυτούς πολιτισμικά και ιστορικά σε μια ευρωπαϊκή προοπτική, με περισσότερη ή λιγότερη έμφαση, με περισσότερο ή λιγότερο φορμαλισμό. Ευλόγως. Η Ελλάδα είναι Ευρώπη, και η σχέση είναι αμφίδρομη. Η Ελλάδα προϋποθέτει την Ευρώπη κατά την πολιτιστική της γενεαλογία· και η Ευρώπη εμφυσά στην Ελλάδα μια νεοκλασικιστική-ρομαντική ταυτότητα κατά τη γέννηση του νεοελληνικού κράτους.

Αλλά ακόμη κι αν βρίσκουμε τους ιστορικούς δεσμούς μη επαρκείς, τότε πρέπει να δούμε τους γεωπολιτικούς και οικονομικούς δεσμούς της μεταπολεμικής περιόδου, και ιδίως της πρόσφατης 30ετίας της ΕΟΚ και της ΕΕ. Η αποβολή της ασθενούς Ελλάδας από την νομισματική ένωση δεν θα έχει μόνο οικονομικό κόστος, αλλά και πολιτικό και γεωπολιτικό. Η αποσυνάγωγος Ελλάδα θα πληρώσει ασφαλώς μέγα κόστος σε ενδεχόμενη ρήξη σχέσεων, ακούσια ή εκούσια. Αλλά κόστος θα πληρώσει και η Ευρώπη, πολιτικό στο σύνολό της, σαν πολιτική ένωση, και οικονομικό σε μεμονωμένες χώρες. Το διαζύγιο δεν συμφέρει κανέναν. Αυτό το αναγνωρίζουν πλέον όλοι, εντός και εκτός συνόρων, πλην ίσως της νυν κυβερνώσας ομάδας στη Γερμανία.

Το δίλημμα άρα υπέρ ή κατά της Ευρώπης, υπέρ ή κατά του ευρώ, που αναμένεται να χρησιμοποιηθεί προεκλογικά, είναι εν πολλοίς κατασκευασμένο και άνευ ουσίας, όπως τα περισσότερα διλήμματα. Η πολιτική είναι δυναμική ρευστών, είναι διαχείριση του πραγματικού, είναι τέχνη του εφικτού· ταυτοχρόνως είναι ιστορία εν τω γεννάσθαι, ποτέ στατική και δεδομένη. Οι αφηγήσεις των πολιτικών κομμάτων από αλλού ξεκινούν και αλλού φτάνουν: το ΠΑΣΟΚ εκραύγαζε εναντίον του ΝΑΤΟ και της ΕΟΚ· η ΝΔ του Κωνσταντίνου Καραμανλή έθεσε τη χώρα εκτός ΝΑΤΟ. Κατά τον ίδιο τρόπο, η πέραν του ΚΚΕ αριστερά πορεύτηκε πάντα φιλοευρωπαϊκά, ασκώντας κριτική στις άκαμπτες νεοφιλεύθερες δοξασίες των Βρυξελών, αλλά φτάνοντας να υπερψηφίσει ακόμη και τη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Το πρόβλημα της συγκεκριμένης αριστεράς είναι ότι είχε υποτιμήσει το ρόλο του έθνους-κράτους και ενός μοντέρνου πατριωτισμού σαν δυνάμει πυλώνες μιας ευρωπαϊκής συνομοσπονδίας δημοκρατικών ισότιμων κρατών. Αυτό το ανακαλύπτουν διανοούμενοι και πολιτικοί εδώ και σε άλλα κράτη-μέλη, τώρα που η μεγάλη ενιαία Γερμανία και η νομισματική ορθοδοξία δοκιμάζουν τις αντοχές των λαών και των δημοκρατιών. Το δίλημμα άρα δεν είναι μέσα ή έξω απ’ την Ευρώπη, αλλά ν’ αλλάξει η Ελλάδα και ν’ αλλάξει η Ευρώπη. Για την Ελλάδα είναι κατεπείγον.

Ζωγραφική: Στέλιος Φαϊτάκης, 2009.
9 Σχόλια
  • Haris Z. Argyropoulos
    REPLY

    «Η Ελλάδα είναι Ευρώπη» είναι ένα ιδεολόγημα το οποίο κατέρρευσε. Ηταν το αφήγημα της Νεώτερης Ελλάδας. Η ακριβολογική έκφραση είναι, «Η Ελλάδα θα ήθελε να λογίζεται ως Ευρώπη για να μην λογίζεται ως Εγγύς Ανατολή».

  • Ανώνυμος
    REPLY

    K. Αργρόπουλε,

    Όταν λέτε «η Ελλάδα θα ήθελε να λογίζεται…» λογίζεστε, με τη σειρά σας, την Ελλάδα, ως πρόσωπο. Ως οντότητα. Αυτή λοιπόν η οντότητα, μιλά εδώ και κάμποσες χιλιάδες χρόνια μια ενιαία γλώσσα, την ελληνική, λέξη της οποίας είναι και η Ευρώπη. Οι δε ήρωές της, από την Αντιγόνη και τον Σωκράτη, μέχρι τον Κολοκοτρώνη αλλά και νεότερους, δεν είχαν και τις καλύτερες σχέσεις με το ελληνικό κράτος, που κατά κανόνα φυτοζωούσε και φυτοζωεί εις βάρος της.

    Ενδεχομένως να αναφέρεστε στο ελληνικό κράτος, όπου σε αυτή την περίπτωση συμφωνώ απόλυτα μαζί σας. Οι Έλληνες (που δεν πρέπει να τους συγχέουμε με τους ραγιάδες και τους γενίτσαρους) δεν συμπαθούν τα κράτη τους. Έχουν αυτή τη φιλοσοφική διαστροφή, μια και οι ίδιοι επινόησαν τη φιλοσοφία. Αγαπούν όμως την πατρίδα τους (που κάποτε ήταν μόνο, αλλά και πάντα είναι Μητρίδα, Μητέρα-Πατρίδα).

    http://www.youtube.com/watch?v=7V-Czk5UYwY&list=UU3mEh-LGvTfWbvskzAVGeXg&index=1&feature=plcp

    • Haris Z. Argyropoulos
      REPLY

      Ευχαριστώ για την ανταπόκριση. Τελικά τι πιστεύετε, η Ελλάδα σήμερα, σε πραγματικούς, αξιακούς όρους της κοινωνίας της, είναι Ευρώπη;

  • Ανώνυμος
    REPLY

    Η Ελλάδα ήταν πάντα οι ελάχιστοι και οι σπάνιοι σε σχέση με όλο το υπόλοιπο σώμα της. Από ολόκληρο το σώμα της τρέφονται χιλιάδες τρωκτικά, εγχώρια και μη. Αν υπάρχει όντως πολιτισμός στην Ευρώπη, είναι και αυτός σπάνιος και κατατρεγμένος, κατ’ αναλογία. Και υφίσταται, επειδή υπήρξε και υπάρχει η ελληνική σκέψη που κρατά από τους λαούς της θάλασσας του Αιγαίου. Το πώς ο καθένας αναγνωρίζει την ελληνική σκέψη, είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να το λύσει ο ίδιος.

    Το χαρακτηριστικό μας δεν είναι οι Αυτοκρατορίες. Πάντα θα υπάρχει Κρέοντας και πάντα Αντιγόνη. Πάντα Δίας και πάντα Προμηθέας. Πάντα Ορέστης και πάντα Αίγισθος. Έλληνες είναι όλοι. Το χαρακτηριστικό του Ελληνισμού (του Ανθρωπισμού), είναι η Αντιγόνη, ο Προμηθέας και ο Ορέστης. Αλλά προχωράμε όλοι μαζί.

    Αν για να θεωρείται η Ελλάδα ως Ευρώπη, θα έπρεπε να αποκτήσει εκείνη τη δύναμη και την τεχνική, ώστε να είναι σε θέση να φέρεται στις αδύναμες χώρες, όπως μας φέρονται τώρα οι «Εταίροι» μας, να μη γίνει ποτέ Ευρώπη. Ακόμα και ο Μέγας Αλέξανδρος, εκπολίτιζε. Η τουλάχιστον, αυτό νόμιζε. Αποκτούσε δεσμούς αίματος με τους λαούς που κατακτούσε. Αυτοί μας έχουν με τα καθρεφτάκια και τις πλαστικές τις χάντρες, νομίζοντας πως είμαστε μαϊμούδες. Αυτό, δυστυχώς, βλέπω αγαπητέ μου.

    Μπορεί να θλίβομαι επειδή οι περισσότεροι είναι όντως μαϊμούδες. Αλλά εξοργίζομαι όταν οι πολιτισμένοι προσπαθούν να τους εκπολιτίσουν με το αζημίωτο. Τι πολιτισμό διαθέτεις όταν βάζεις τη μαιμού να σου δουλεύει μαστιγώνοντάς την;

  • blackboy1955
    REPLY

    Από πιτσιρικάς, τη δεκαετία του 70, είχα την εξής απορία: πώς είναι δυνατόν να αμφισβητείται η ευρωπαϊκή ταυτότητα της ελληνικής κοινωνίας; Γιατί η ευρωπαϊκή συνείδηση πρέπει να ταυτίζεται με την ΕΟΚ τότε, με την Ευρωπαϊκή Ένωση ή ακόμα χειρότερα με την Ευρωζώνη σήμερα;
    Στη χώρα μας ή γενικότερα στον γεωγραφικό μας χώρο (νότια Βαλκάνια) εισήχθησαν, ρίζωσαν και προκάλεσαν ποικίλα αποτελέσματα όλες οι ευρωπαϊκές πολιτικές και γενικότερα πνευματικές κινήσεις (μαρξισμός, φιλελευθερισμός, φασισμός, διαφωτισμός κ.λ.π.). Κι αυτό θα συνεχίσει να γίνεται για το προβλεπτό μέλλον είτε μείνουμε είτε φύγουμε απ’ την Ευρωπαϊκή Ένωση.

    Το πραγματικό δίλημμα λοιπόν δεν είναι «Ευρώ ή δραχμή» «μέσα ή έξω απ’ την Ευρωπαϊκή Ένωση», Το πραγματικό δίλημμα είναι «κοινωνική πορεία με δημοκρατία ή κοινωνική πορεία με κυριαρχία των αγορών;». Όταν απαντήσουμε σ’ αυτό το δίλημμα τότε θα έχουμε απαντήσει και όλα τ’ άλλα.

    • Haris Z. Argyropoulos
      REPLY

      H δημόσιες συζητήσεις για την ενίσχυση της δημοκρατίας που απειλείται από τη γραφειοκρατία και ο έλεγχος των αγορών είναι στο προσκήνιο στην Ευρώπη στις μέρες μας. Η ανεξάρτητη Ελλάδα το 1830 απέκτησε ένα από τα προοδευτικότερα συντάγματα στην Ευρώπη την εποχή εκείνη, όμως ακόμη υπολείπεται από τις χώρες της βορειοδυτικής Ευρώπης στο πιο βασικό προαπαιτούμενο της δημοκρατίας, την κοινωνική συνείδηση. Αυτό το γνωρίζουμε πολύ καλά εμείς οι ίδιοι και στην συνείδησή μας διακρίνουμε τους εαυτούς μας από τους δυτικοευρωπαίους.

      • Ανώνυμος
        REPLY

        H κοινωνική συνείδηση είναι ένας όρος που χρειάζεται διασαφήνιση. Αλλιώς εννοεί την κοινωνική συνείδηση ο βασιλόφρων Άγγλος, αλλιώς ο Σικελός μαφιόζος, αλλιώς ο χριστιανοδημοκράτης Γερμανός, αλλιώς ο Ευρωπαίος Εβραίος (αναφέρομαι, βέβαια, ενδεικτικά στα παραπάνω παραδείγματα, δίχως να θεωρώ απόλυτες τις διαφορές ή πως όλοι οι βασιλόφρονες Άγγλοι, για παράδειγμα, έχουν κοινή συνείδηση και απόψεις).
        Το απόλυτο ηθικό καλό του Καντ δεν μπορεί να ισχύσει για όλους απριόρι μια και η ζωή είναι εμπειρία και όχι καθαρή θεωρία. Επηρεάζεται, δε (η ζωή), από έθιμα και παραδόσεις, όπως επίσης και από την ιστορική συνείδηση, που διαφέρει από τόπο σε τόπο και από πολλούς άλλους ακόμη και αστάθμητους αλλά πάντως σεβαστούς παράγοντες.
        …Αντί της μάταιης αναζήτησης «αντικειμενικών» ηθικών αξιών, θα πρέπει να εγκύψουμε στη ζωή, και στις διαφορετικές μορφές της, να επισημάνουμε και να σεβαστούμε την πολυμορφία των αξιών, οι οποίες, χωρίς να ταυτίζονται με τα γεγονότα της ζωής [της πραγματικότητας] και να χάνουν τη νοηματική τους αξία, προσδιορίζουν ωστόσο τον ηθικό τρόπο που ζουν οι άνθρωποι» προτείνει ο Wittgenstein, σύμφωνα με τον καθηγητή Πελεγρίνη. Το απόλυτο καντιανό καλό, επομένως, θα μπορούσε να είναι το καλό που αναγνωρίζει, σέβεται και μεριμνά ώστε να αναπτύσσονται οι επί μέρους «κοινωνικές συνειδήσεις» (τα επιμέρους «ηθικά καλά») και όχι αυτό εκ του οποίου πηγάζει μια «παγκοσμιοποιημένη» κοινωνική συνείδηση και «ένα απόλυτο καλό για όλους». Το να έχουμε όλοι κοινή κοινωνική συνείδηση, είναι μάλλον ολοκληρωτισμός. Το μόνο κοινό που μπορούμε να έχουμε, είναι ο από κοινού σεβασμός και η μέριμνα όλων ώστε η κάθε συνείδηση να μπορεί να αναπτύσσεται ελεύθερα και να αφήνει και τι άλλες να αναπτύσσονται ελεύθερα.

        • Haris Z. Argyropoulos
          REPLY

          Πολύ σωστή η επισήμανσή σας. Ίσως η χρήση του όρου «κοινωνική συνείδηση» δεν ήταν η καταλληλότερη στην προκειμένη περίπτωση. Αυτό στο οποίο η Ελλάδα υπολείπεται της δυτικής Ευρώπης είναι αυτό που αναφέρετε εν κατακλείδι: ο από κοινού σεβασμός και η μέριμνα όλων.

Leave a Reply to blackboy1955 Cancel Reply

Your email address will not be published.