Κυβερνητικά ατυχήματα σε ξέπνοη χώρα Αναξιόπιστο κράτος, λεηλατημένοι πολίτες

Ξυπνώντας μες στο χιόνι

Aς υποθέσουμε πως δεν έχουμε φτάσει στο μαύρο αδιέξοδο, στην άβυσσο του νου. Εγραφε ο Καρυωτάκης το 1928, μετά την καταστροφή. Τι μπορούμε να υποθέσουμε σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, για την εν προόδω καταστροφή; Ας πάρουμε την πιο αισιόδοξη υπόθεση: ότι δεν θα καταστραφούμε περισσότερο. Ακόμη όμως και με αυτή την αισιόδοξη υπόθεση, είναι απολύτως αναγκαίο να καταλάβουμε ποια είναι η παρούσα κατάσταση της χώρας και των ανθρώπων της. Μόνο κατανοώντας τα μεγέθη της πενταετούς ύφεσης και ανεργίας, μόνο κατανοώντας τις τσακισμένες δομές του κράτους και της οικονομίας, μόνο κατανοώντας τις νοοτροπίες και το ήθος της κοινωνίας που εξέθρεψε και υπέστη αυτό το κράτος και αυτή την οικονομία, μόνο τότε θα μπορέσουμε να βγούμε από την κρίση για να ανατάξουμε τα ερείπια και τα ράκη, μόνο τότε θα διαρρήξουμε τον κύκλο της παρακμής και θα αρχίσουμε να αναδυόμαστε. Μόνο αν καταλάβουμε.

Δεν είναι εύκολο. Η κρίση, η δυσχέρεια, η διατάραξη, η επελαύνουσα καταστροφή θολώνουν τον νου. Το πλήθος, σαν ρευστό, παίρνει το σχήμα της κοινωνίας που του δίδεται· συνήθως δεν έχει τη δυνατότητα να το επιλέξει ή να το άλλάξει, αλλά κι όταν ακόμη παρουσιάζεται η τέτοια δυνατότητα, το πλήθος διστάζει, λοξοδρομεί, συχνά επιλέγει να παραμείνει στο οικείο σχήμα του ετερόνομου και του κυριαρχούμενου, του πελάτη και του ραγιά, επιλέγει να δει το ποτήρι μισογεμάτο, να αφεθεί στον γλυκό ύπνο του παγετώνα, να κοιμηθεί υπό την χιόνα, κι ας γίνει η χιών σινδών, σάβανον.

Κάτι τέτοιο παρατηρείται τώρα. Μετά τον αιφνιδιασμό, την αγανάκτηση, την οργή, τον φόβο, την απελπισία, τώρα έρχεται η σειρά μιας πεισμωμένης ψευδαίσθησης, ενός φενακισμού, μιας απεγνωσμένης πεποίθησης ότι κάτι θα συμβεί και θα σωθούμε. Ποιος όμως θα μας σώσει, αν εμείς δεν μπορούμε να αναλάβουμε τη βαριά ευθύνη να σωθούμε; Να αλλάξουμε με τους δικούς μας όρους; Το πολυτιμότερο, καίτοι πικρό, δίδαγμα της κρίσης είναι αυτό. Διότι ήδη έχουμε αλλάξει, ακόμη κι αν δεν το αντιλαμβανόμαστε, ακόμη κι αν δεν το αποδεχόμαστε, επειδή είναι επώδυνο ή ανησυχητικό, επειδή διαταράσσει ισορροπίες και βολέματα. Η Ελλάδα έχει αλλάξει τα χρόνια της κρίσης, βαθιά, αμετάκλητα· τίποτε δεν είναι ίδιο, τίποτε δεν θα ξαναγίνει ίδιο. Είμαστε κοινωνία σε μετασχηματισμό.

Είμαστε καταρχάς χώρα που έχει χάσει την αξιοπιστία της, είμαστε λαός που προκαλεί την αντιπάθεια ή τον οίκτο. Αυτές οι απώλειες είναι χειρότερες κι από την φτώχεια, αν το ζυγίσουμε, αν βγούμε προσώρας από τα βάσανά μας και δούμε τους εαυτούς μας σε μακρύτερη διάρκεια. Ασφαλώς και παίξαμε το ρόλο του εξιλαστήριου θύματος σε μια κρίση διεθνή, που δεν τη γεννήσαμε. Αλλά αυτό δεν έχει σημασία πια, καθώς το δυσμενές ψευδές στερεότυπο εδραιώνεται στα βλέμματα των περισσότερων συνευρωπαίων. Το στερεότυπο θα αλλάξει μόνο αν αλλάξουμε εμείς τη μοίρα μας, αν αλλάξουμε τους όρους του παιχνιδιού.

Η επίγνωση λοιπόν καταρχάς. Η επίγνωση ότι η κοινωνίας μας δεν συνέχεται πλέον με τους δεσμούς της παραδοσιακής οικογένειας, διότι έχει κι αυτή αλλάξει, δεν συνέχεται με τους πελατειακούς δεσμούς, τους εγνωσμένα καταστροφικούς. Δεν συνέχονται καν οι τάξεις με τους δικούς τους εσωτερικούς δεσμούς, διότι εν τω μεταξύ οι παλιές ταξικότητες απέμειναν άδειες χωρίς τις γκρεμισμένες βεβαιότητες, σε περιβάλλον φτώχειας, διότι οι παλιές οριοθετήσεις αναπροσδιορίζονται βίαια, και διότι νέες ταξικότητες αναδύονται, οριζόμενες από τους επισφαλείς εργαζόμενους και τους εργάτες της γνώσης, τους πρεκάριους και τους κογκνιτάριους.

Επίγνωση για τις καινοφανείς δημογραφικές και ανθρωπολογικές διαστρωματώσεις, που θα ορίσει η αποστράγγιση του εθνικού κορμού από τους νέους με υψηλή μόρφωση και δεξιότητες, εφόσον συνεχιστεί η παραγωγική ερήμωση.

Επίγνωση για τις νέες κοινωνικές και ιδεολογικές αποτυπώσεις, όσο θα επελαύνουν ανασφάλεια και έγκλημα στον καθημερινό βίο, με ίχνη ήδη ορατά στο πολιτικό πεδίο: εκρηκτική άνοδος της άκρας δεξιάς. Με αποτυπώσεις βαθύτερες στην συλλογική ψυχή ενός λαού πληγωμένου και συκοφαντημένου: θα νιώθει προδομένος, απομονωμένος, δεν θα τον καταλαβαίνουν και θα αποσύρει τις κεραίες του προς την εσωστρέφεια και τον γλυκύ μαρασμό του ανάδελφου.

Σε φόντο υλικής καταστροφής βίων και ψυχών, τέτοιες σκέψεις γύρω από αναδυόμενες ιδεολογίες και συμπεριφορές μπορεί να ακούγονται σαν άκαιρος σχολαστικισμός. Δεν είναι. Οι ενδεχόμενοι εαυτοί της κρίσης, στρεβλοί, πικραμένοι, τυφλοί, αυτοκαταστροφικοί, είναι εμείς. Αυτό να προλάβουμε.

no comments
  • Σπίθας
    REPLY

    ” Επίγνωση για τις καινοφανείς δημογραφικές και ανθρωπολογικές διαστρωματώσεις, που θα ορίσει η αποστράγγιση του εθνικού κορμού από τους νέους με υψηλή μόρφωση και δεξιότητες, εφόσον συνεχιστεί η παραγωγική ερήμωση…”

    Δεν φεύγουν οι νέοι με υψηλή μόρφωση και δεξιότητες.
    Τους διώχνουν., (στην κυριολεξία.)
    Και αυτό που ισχυρίζομαι δεν είναι μια προσωπική άποψη, βέβαια. Είναι μια αληθινή διαπίστωση που δεν χωρά αμφισβήτηση. Τα παραδείγματα δεν είναι λίγα που έχουμε ο καθένας από εμας.

    Δεν θα μπορούσα να υποδείξω σε έναν αξιόλογο νέο να μείνει εδώ και, να καταστρέψει τον εαυτό του.
    ..ή να δεχτεί να τον υποτιμούν, να τον παραμερίζουν, να τον αναγκάζουν να αποδεχτεί τους όρους ένός άσχημου παγνιδιού, όταν μάλιστα υπάρχουν τόποι που τους δέχονται και τους αναγνωρίζουν ως επιστήμονες και ως ανθρώπους.

    Αν κάποια νέα, αξιόλογα και ικανά παιδιά “τύχει” και τα καταφέρουν, ( η τύχη και οι συγκυρίες παίζουν το καθοριστικό λόγο στην ελλάδα ) τότε αυτό θα αποτελελεί πραγματικό άθλο.

    Δεν το αποκλείω, ότι συμβαίνει και αυτό, αλλά οι σπάνιες εξαιρέσεις δεν αναιρούν τον κανόνα που ισχύει μέχρις τώρα στην χώρα μας :
    ” Οι ικανοί στο περιθώριο”

  • Van P.
    REPLY

    Εκτιμώ την πένα σας Κε Ξυδάκη, γιατί είστε από τους λίγους που βλέπουν τα πράγματα καθαρά, πέρα από σκοπιμότητες, ιδεολογήματα και αγκυλώσεις. Για αυτό και πολλές φορές γράφετε την ουσία των πραγμάτων.
    Η γνώμη που έχω διαμορφώσει από διηγήσεις φίλων που διαμένουν στο εξωτερικό, συμπίπτει περίπου με τα όσα περιγράφετε. Αντιπάθεια ή οίκτος είναι τα κύρια συναισθήματα που παράγει πλέον το άκουσμα της λέξης Ελλάδα. Αναπαραγωγή στερεοτύπων στα όρια του ρατσισμού (ή πολλές φορές και πέρα από αυτά). Κι όταν συναντούν κάποιον Έλληνα μορφωμένο κι εργατικό (όπως έχουν οι ίδιοι διαμορφώσει το δικό τους είδωλο), τον κοιτούν λες και βλέπουν εξωγήινο.
    Κι έχετε δίκιο επίσης, στο ότι εμείς εδώ πρέπει να αποκτήσουμε επίγνωση της κατάστασής μας, επίγνωση των τρόπων με τους οποίους αλλάζει (και αποκτηνοποιείται) η κοινωνία μας. Και πως αυτός είναι ο μόνος τρόπος να γιατρέψουμε τα ενδογενή συμπτώματα της σημερινής σήψης. Αναντίρρητα οφείλουμε να προσπαθήσουμε. Νομίζω όμως πως το να πείσουμε τους “συνευρωπαίους” (όπως τους αποκαλείτε) να μας δουν με άλλο μάτι, είναι κομματάκι πιο δύσκολο. Διότι όσο θα συντηρούνται οι σημερινοί βίαιοι συσχετισμοί ενός επιθετικού συστήματος (η σημερινή προμετωπίδα του καπιταλισμού – ο νεοφιλελεύθερος μονόδρομος), αφενός οι διάφορες Bild και τα παγκόσμια “Mega” θα συνεχίσουν να προπαγανδίζουν παραπλανητικά πιεστικά διλήμματα, να δαιμονοποιούν και να προβάλλουν (πειστικά για την ημιμαθή μάζα) επιχειρήματα για την αναπαραγωγή των στερεοτύπων (ούτως ή άλλως αυτά δεν βασίζονται σε αλήθειες, αλλά σε ιδεολογικά κατασκευάσματα που περιέχουν μισές ή παραποιημένες αλήθειες). Και αφετέρου θα είναι αναγκαίος ένας αποδιοπομπαίος τράγος για να μην φανεί η πραγματική αιτία του ζητήματος (ο ρατσισμός πάντα λειτουργεί ως ένα αιχμηρό εργαλείο προς μία τέτοια “συγκάλυψη”).
    Αυτή πάντως η επίγνωση που προτείνετε είναι το δύσκολο πρώτο βήμα που πρωτίστως το οφείλουμε στους εαυτούς μας. Αν δηλαδή έχουμε ακόμα την παραμικρή θέληση να σταματήσουμε την πορεία προς την κοινωνική ζούγκλα.

Leave a Reply to Σπίθας Cancel Reply

Your email address will not be published.