Η λατρεία του ονόματος Χωρίς λεφτά ― με χαρά

Κάτω απ’ την αθυμία, η αγωνία του αυθεντικού

Τον 19ο αιώνα είχαμε στόχο: να ελευθερωθούμε, να φτιάξουμε κράτος. Τον 20ό αιώνα είχαμε νέους στόχους: να μεγαλώσουμε τη χώρα, να χορτάσει ψωμί ο ελληνισμός, να εδραιώσουμε τη δημοκρατία. Τον 21ο αιώνα τι στόχους έχουμε;

Ο φίλος που αράδιαζε τα παραπάνω, είχε έτοιμη μιαν απάντηση: Ο στόχος μας σήμερα είναι να δούμε ποιοι είμαστε, πώς είμαστε, ποια είναι η διακριτή μας ταυτότητα στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Δηλαδή, Αντώνη; Ο πολιτισμός, η κουλτούρα, η παιδεία, η πνευματικότητα, αυτή είναι η ταυτότητά μας, αυτή πρέπει να είναι, αυτή να καλλιεργήσουμε και να προβάλουμε.

Ο Αντώνης είναι κοσμοπολίτης και πατριώτης, φιλελεύθερος και δημοκράτης, μοντέρνος αλλά και γνώστης της παράδοσης, ακαδημαϊκός αλλά και άνθρωπος της δράσης. Συμφωνούσα μαζί του. Αλλά καθώς άκουγα τα λόγια στ’ αυτιά μου, μέρες μετά, ένιωθα ότι όσο μου άρεσαν και με ενέπνεαν, άλλο τόσο μου ξυπνούσαν βαθύ σκεπτικισμό, απαισιοδοξία, μια χαιρέκακη αντιλογία. Ποιους στόχους, ποια οράματα, ποιες επιδιώξεις; Ασε μας, ρε Αντώνη… Αράδιαζα δεκάδες επιχειρήματα που γκρέμιζαν ένα ένα τα οράματα και τους στόχους του ορμητικού φίλου. Χάζευα τηλεόραση, ξεφύλλιζα εφημερίδες, κι αράδιαζα επιχειρήματα.

Βλέπω, ας πούμε την φρεσκοεπανεκλεγμένη κυβέρνηση του κρατιδίου να μην μπορεί να μοιράσει δυο λογιώ πετρέλαια, να μην ξέρει πώς να εισπράξει ένα φόρο, να μη γνωρίζει πώς θα εφαρμόσει θεσμούς και μέτρα που εξαγγέλλει από μήνες πολλούς. Ποιο όραμα μπορεί να έχουν αυτοί οι κυβερνώντες, ποια ιδέα και ποιους στόχους για τον αιώνα που διανύουμε; Μονάχα ξύλινα λόγια, πλανισμένα και πανομοιότυπα, βουλιαγμένα στην κοινοτοπία…

Βλέπω μεγαλογιατρούς στα παράθυρα να βγάζουν διαφορετική διάγνωση επί ασθενούς στην άλλη πλευρά του πλανήτη, τους ακούω να ελεεινολογούν συναδέλφους τους, ακούω σόουμεν να στήνουν ιατροδικεία – ακούω κι έναν φαιδρό υπουργό να λέει ότι θα μαζέψει τους γιατρούς –νομίζει ότι είναι επιλοχίας ή αρχικαμαρότος… Ποιο όραμα; Ποιον όρκο του Ιπποκράτη; Εδώ απλούστατα δεν βλέπω αυτοσεβασμό. Στοιχειώδη.

Βλέπω επισκόπους σε συναγερμό: η κούρσα της διαδοχής φουντώνει, με τον Αρχιεπίσκοπο ακόμη αδιάγνωστο, στο χειρουργείο. Οι προς Χριστόν μεσίτες, οι παρηγορητές και εξομολογητές ενώπιον του ματαίου και αναπότρεπτου, γέροι άνθρωποι όλοι με τα λιπιτόρ και τα νιτρώδη στο αντερί, διαγκωνίζονται για την εγκόσμια εξουσία, για την κορυφή της ματαιότητας. Ιδού ο στόχος.

Παρακολουθώ την κοκκορομαχία στο ΠΑΣΟΚ: ο σαματάς της σκεπάζει τη βαθιά κρίση που κοχλάζει από κάτω, την παρακμή, την ένδεια ιδεών και ανθρώπων. Τι στόχους και τι όραμα να περιμένεις από τόσο κουρασμένους, τόσο φθαρμένους ανθρώπους; Αυτοί δεν διαθέτουν καν ένστικτο αυτοσυντήρησης για τον οίκο τους.

Ξεκουκίζω κι άλλα τέτοια, χαιρέκακα αποδομώ την αισιοδοξία του συνομιλητή μου. Βλέπω παντού ακινησία, βούλιαγμα, αδράνεια, αβουλία, υποκρισία – στην κορυφή, στο μετζοπάτωμα, στα χαμηλά. Βλέπω βραχύνοες ιδιοτελείς, βλάκες διεφθαρμένους, μεγαλομανείς μέτριους, να διοικούν, να υπηρετούν, να ρυθμίζουν.

Δεν βλέπω πουθενά διάθεση για αυτοϋπέρβαση, για εκτίναξη, διάθεση για προσφορά και δημιουργία, για ξόδεμα, δεν βλέπω στοχοπροσήλωση, διάθεση για ακερδείς ανταλλαγές, για θεμελιώδεις συμβολικές ενέργειες, για δέσμευση και για φυγή προς τα εμπρός.

Και δεν βλέπω χαρά. Βλέπω ηδονοθηρία, βλέπω βουλιμία, βλέπω ραθυμία, κι εντάξει, όλα τούτα ανθρώπινα και συγγνωστά. Μα διακρίνω και το κενό, άδεια βλέμματα, άγευστα χείλη, άτονα μέλη. Και στις παρέες μου. Και σε μένα.

Και υποκάτω της αθυμίας, αγωνία. Οχι φόβο, όχι φοβίες. Αλλά αυτό το ακαθόριστο, που δεν έχει ρίζα και μορφή, που διαχέεται και ποτίζει. Σαν να είμαστε ανέστιοι, πλάνητες, άρριζοι, χωρίς αφετηρία και χωρίς τέλος-σκοπό. Και να τα ζητάμε.

Μα να, αυτή ακριβώς η αγωνία δείχνει το σπέρμα του αυθεντικού, το αυθεντικό που δίνει σημάδια με μικρούς σπασμούς στο βάθος της ύπαρξης – δείχνει το υποκείμενο που ζητά να εκφραστεί μέσα στον κόσμο και ενώπιον του εαυτού του. Αυτό το φανέρωμα του υποκειμένου φέρει ήδη μια δυνατότητα και μια υπόσχεση: για αυθεντικότητα και αυτοπραγμάτωση. Οπως το λέει ο Πολώνιος στον Λαέρτη: «Τούτο πάνω απ’ όλα: στον εαυτό σου να είσαι ειλικρινής».

Από ανάποδο δρόμο, πλησίασα την αισιόδοξη αγωνία του Αντώνη.

Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 14.10.2007

Φωτ.: Αμφιθέατρο, Πανεπιστήμιο Αθηνών, περίοδος μεσοπολέμου. Από την έκθεση «Η εικόνα του επιστήμονα στην Ελλάδα, 1900-1980». Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη, από 11 Οκτ. έως 18 Νοεμ. 2007.

no comments
  • anonumh
    REPLY

    Το θέμα είναι; Αυτό που σιγοβράζει από κάτω, είναι για καλό ή για κακό; Ο χρόνος θα δείξει.

  • sofistis
    REPLY

    Μα τι θα πει «αυθεντικό» και αυθεντικός εαυτός; Ολοι αυτοί που περιγράφεις νομίζεις έχουν κατά βάθος κάποιον καλύτερο εαυτό; Και γιατί το οτιδήποτε «αυθεντικό» σώνει και καλά είναι και καλό; Να σού πω εγώ για ιδιετελείς και διευθαρμένους αυθεντικούς ένα σωρό!!.. http://www.sofistis.wordpress.com

  • sofistis
    REPLY

    Μα τι θα πει «αυθεντικό» και αυθεντικός εαυτός; Ολοι αυτοί που περιγράφεις νομίζεις έχουν κατά βάθος κάποιον καλύτερο εαυτό; Και γιατί το οτιδήποτε «αυθεντικό» σώνει και καλά είναι και καλό; Να σού πω εγώ για ιδιετελείς και διευθαρμένους αυθεντικούς ένα σωρό!!.. http://www.sofistis.wordpress.com

  • Βασιλική Σιάπκα
    REPLY

    Ερωτεύσιμος λόγος._

    Θελκτικοί μεν, οι ερωτεύσιμοι λόγοι, τα μάλα θα έλεγα η …ειδήμων.
    Μήπως όμως φλερτάρουν αυτοκαταστροφικά με το …μεταφυσικό;

  • epwnumh, pleon
    REPLY

    να σκέφτεται, ναι. αλλά προς ποια κατεύθυνση θα οδηγηθούν οι σκέψεις είναι αμφίβολο.

  • Maigret
    REPLY

    θα ήταν ενδιαφέρουσα μία ομαδοποίηση των τύπων αγωνίας: από την «Αγωνία του Τερματοφύλακα πριν από το Πέναλτυ» του Βέντερς έως τον Κίρκεγκοορ και την «Αγωνία / απελπισία εμπρός από το Θάνατο», αλλά και της σχέσης τους με την αυθεντική ύπαρξη (είτε είναι κανείς ρομαντίζων είτε όχι).
    Ίσως έτσι να προέκυπταν οι μη μεταφυσικές τους συγγένειες.
    Η μεγαλύτερη αγωνία τώρα για εμάς σήμερα τους ριζωμένους ή τους ανέστιους: η αγωνία της ηθικής ύπαρξης (όπου ηθική = δέσμευση προς τον άλλο).
    Αγωνία που με τη σειρά της επιβάλλει την ερώτηση για το ποίοι είμαστε (εγώ, εμείς, οι άλλοι).
    Πάντως, το άνθος της νιότης των γενιών που έζησαν την «αλλαγή» (και μαζί της το unfair της πολιτικής δεξιοτεχνίας) μοιάζει να φυλλορροεί. Ίσως στην δική τους (μας?) περίπτωση το βλέμμα και η σκέψη θα πρέπει να στραφεί στο πριν, σε αυτό που προηγήθηκε της πολιτικής ηγεμονίας. Ίσως.
    τεσπα
    (ο λόγος στο άρθρο σου, σπουδή)

  • Βασιλική Σιάπκα
    REPLY

    Μaigret
    πώς μπορούμε από αποσυνάγωγοι κατ΄ επιλογήν, να ξαναποκτήσουμε ρίζες και Εστία;
    και ίσως το χειρότερο ερώτημα να είναι: τις θέλουμε;

  • Maigret
    REPLY

    Βασιλική
    Κάπου – κάπου ξαποσταίνουν και οι πλάνητες
    (ίσως τότε να μην είναι θέμα βούλησης, θα μου πεις).
    Δύσκολο ερώτημα.
    Σε μία εποχή που λατρεύει την ‘κίνηση’, την εκρίζωση και το on / off networking.
    (Ίσως τελικά να της ανήκουμε περισσότερο από ότι θα θέλαμε, κι αυτό να είναι η βαθύτερη πηγή της αγωνίας και του ερωτήματος).
    Δύσκολο.

  • trol
    REPLY

    α αυτό το τελευταίο μου άρεσε
    as the saying goes
    ‘sincerity is telling others the truth,
    integrity is telling yourself the truth’

  • ilias
    REPLY

    @maigret
    Για την ΄΄αγωνία της επανάληψης΄΄ του Kierkegaard -Kierkegaard
    που μας δέρνει δεν θα πούμε τίποτα;

Leave a Reply

Your email address will not be published.