Μεταξύ ανθρωπίνης και θείας δικαιοσύνης Πιθανή χαραμάδα στο αδιέξοδο

pikionis-elpis

Δεν πρόκειται για κρίση, αλλά για καταστροφή. Ο φίλος που μου το έλεγε αυτό χθες είναι πολύπειρος δημοσιογράφος, καλλιεργημένος και κοσμοπολίτης, συνήθως πολύ νηφάλιος και συγκρατημένος στις εκφράσεις του. Η κρίση είναι παροδική, τα αποτελέσματά της είναι αναστρέψιμα· η καταστροφή αφήνει πίσω της ερείπια, μη αναστρέψιμα ― συμπλήρωσε. Μου εξήγησε κι άλλα, για τον βαθύ κοινωνικό μετασχηματισμό που προκαλούν η μακρόχρονη ύφεση και ανεργία, για την οριστική πτώση των αδύναμων στρωμάτων κάτω από το όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης, για τη δομική φτώχεια και την απελπισία. Δεν μπορούσα να διαφωνήσω. Αλλωστε την ίδια μέρα διαβάζαμε στον τύπο την αγωνιώδη έκκληση δώδεκα επιφανών Ευρωπαίων συγγραφέων· υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη δεν περνά κρίση, αλλά πεθαίνει όπως την ξέραμε, ότι απειλείται η δημοκρατία και ο πολιτισμός της. (Και νωρίτερα, αλλιώς, οι Γιούργκεν Χάμπερμας, Πέτερ Μπόφινγκερ και Γιούλιαν Νίντα- Ρίμελιν)

Από την αρχή της ελληνικής κρίσης διακρίναμε την βαθύτατα πολιτική φύση της, τα ηθικά και πνευματικά αίτια που μας οδήγησαν στο οικονομικό ρήγμα. Αλλωστε δεν είναι μόνο ελληνική, είναι κρίση αξιακή στον πυρήνα των δημοκρατικών κρατών της Δύσης, είναι κρίση της δημοκρατίας και κρίση της πολιτικής, και είναι κρίση ανθρωπολογική, στο μέτρο που οι πολίτες-παραγωγοί εξέπεσαν σε υπερχρεωμένους πελάτες και καταναλωτές, χειραγωγούμενοι και τρομοκρατούμενοι. Στο φόντο πάντα υπέβοσκε η σύγκρουση για την κυριαρχία· η κρίση κατέδειξε τη σύγκρουση και μαζί έδειξε το αποκρουστικό πρόσωπο της ανισότητας: η διαρκώς μεγεθυνόμενη ανισότητα υπονομεύει την ελευθερία και τη δημοκρατία, αλλά και την ιστορική μοίρα της Δύσης.

Η πνευματική παρακμή είναι φανερή και στο ελληνικό παράδειγμα, τόσο ως αίτιο όσο και ως αποτέλεσμα της συντελούμενης καταστροφής. Οι Ελληνες στον εικοστό αιώνα πέρασαν δια πυρός και σιδήρου: αλλεπάλληλοι πόλεμοι, εμφύλιοι, μαζική προσφυγιά και μαζική μετανάστευση, πτωχεύσεις. Εμειναν όρθιοι παρ’ όλ’ αυτά, επειδή ταυτόχρονα σφυρηλατούσαν ταυτότητα, συνείδηση, γλώσσα, τέχνη, πολιτικές στρατηγικές ― με έναν λόγο: πολιτισμό. Λαϊκό και λόγιο, εν παραλλήλω και εν συνθέσει. Η αλληλουχία ταπεινώσεων, θριάμβων και καταστροφών έως το ’22 οδήγησε στη μεγάλη σύνθεση της γενιάς του ’30, η οποία επηρέασε βαθιά τις τέχνες και τα γράμματα στον καιρό της, αλλά κυρίως έδωσε ιδεολογικούς καρπούς στη μεταπολεμική περίοδο, όταν εσίγασαν τα τουφέκια του εμφυλίου. Tότε, μέσα απ’ τις στάχτες εμπεδώθηκε το λαϊκό τραγούδι, το εκ του ρεμπέτικου καταγόμενο, απενοχοποιημένο και ενωτικό, και τότε η υψηλή τέχνη της γενιάς του ’30 μπήκε στα χείλη των μαζών, ενοποιητικά και ανυψωτικά, παρότι εν περιλήψει. Η άνοιξη του ’60 σηματοδότησε την εν τω βάθει αναχώνευση των αισθητικών και ιδεολογικών συνθέσεων που είχαν αρχίσει ήδη απ΄τη δεκαετία του ’20, και απ΄αυτή την πλούσια ύλη εξακολούθησε να τρέφεται ο ελληνισμός έως και σχετικά πρόσφατα.

Εως ότου το ήθος του νεόπλουτου και του σκυλάδικου, αυτό που είχε ξεμυτίσει μές στην χουντική επταετία, ανέλαβε αυτό να ενοποιήσει τα μικροαστικά και εργατικά στρώματα με την ελίτ του πλούτου. Λίγο πριν μάς χτυπήσει η καταστροφή, λαός και κολωνάκια συναγελάζονταν εν κραιπάλη στα ίδια διασκεδαστήρια: ο Ευάγγελος Γιαννόπουλος συγκεφαλαίωσε τον εξισωτισμό της σκυλοπόπ κραδαίνοντας γαρδένιες και κυλότες, οι δε ιδεολογικοί μηχανισμοί είχαν μετεγκατασταθεί στα γκλόσι περιοδικά και κανάλια. Με αυτή την πνευματική και αισθητική σκευή, με αυτή τη βιοθεωρία οικοδομούσαμε vita activa. Και το απόθεμα της γενιάς του ’30, εν τω μεταξύ, το τολμηρό ζεύγμα λαϊκού και μοντέρνου, εντόπιου και διεθνούς, εξανεμίστηκε και θάφτηκε. Η ελληνική ιδιοπροσωπία εξέπεσε σε χυδαία αυταρέσκεια και πνευματική οκνηρία, σε ακηδία και απάθεια, σε βαθύ επαρχιωτισμό και εθελοδουλία. Πολύ πριν την πτώχευση.

Επειδή λεφτά δεν υπάρχουν ούτε θα εμφανιστούν σύντομα και άφθονα. Επειδή η υλική καταστροφή θα πολλαπλασιάζει τη σύγχυση και την αμάθεια, επειδή η παιδεία γίνεται πιο ταξική και από τα χρόνια του ’50, επειδή κανείς εξωχώριος δεν θα μάς σώσει, μόνη ελπίδα είναι ένα σχέδιο πνευματικής ανασυγκρότησης απολύτως συγχρονισμένο με την ανάσχεση της ένδειας. Χρειαζόμαστε ιδέες, ταυτότητα, σκελετό, χρειαζόμαστε σύνδεση με την παράδοση, μια επανερμηνεία που να μπολιάζει το ζοφερό παρόν, επινόηση του μέλλοντος. Χρειαζόμαστε υπερβάσεις. Ας μην είναι Το Σχέδιο ― μεγάλες κουβέντες. Ας είναι σκέψη και πράξη, διαρκείς, αγωνιώσες. Αρετή και τόλμη.

Ζωγραφική: Δημήτρης Πικιώνης: Ελπίς, τέμπερα σε χαρτί, 1940-1950.
no comments
  • Τάσος Βενετσανόπουλος
    REPLY

    Σε αυτήν την πρόταση βρίσκεται όλο το ζουμι: «Και το απόθεμα της γενιάς του ’30, εν τω μεταξύ, το τολμηρό ζεύγμα λαϊκού και μοντέρνου, εντόπιου και διεθνούς, εξανεμίστηκε και θάφτηκε. Η ελληνική ιδιοπροσωπία εξέπεσε σε χυδαία αυταρέσκεια και πνευματική οκνηρία, σε ακηδία και απάθεια, σε βαθύ επαρχιωτισμό και εθελοδουλία. Πολύ πριν την πτώχευση.»
    Εύγε για την ορθή τοποθέτηση !!

  • Γιώργος Διαλλινάς
    REPLY

    ναι….»Ας πράττουμε και με βάσει μικρών επιμέρους σχεδίων» που ειναι η αντισταση μας η καθημερινη στην ανηθικοτητα, αυτη ειναι η μοντεραν επανασταση, αυτη η μικρη η καθημερινη…αυτη που τελικα ειναι τοσο μεγάλη..

  • Octarin
    REPLY

    Δεν πειράζει. Ας έλθουν οι «εξωχώριοι» που αγνοούν το κατεστημένο του μπουζούκι-πιάτο-βρώμικο να προσπαθήσουν να πείσουν όλους όσους έτρωγαν απο τα έτοιμα απο τη χούντα και πέρα πως είναι ηθικο το πρόβλημα… Ας θυμηθούμε τι είπε ο Βάρναλης… αραλίκι και συνήθεια. Αποδείξαμε περίτρανα πως είμαστε ανάξιοι ακόμα και των κοντινότερων προγόνων μας, πως εμπεδώσαμε το Αμερικάνικο Όνειρο σε τέτοιο βαθμό που χτίσαμε ολόκληρο Πολίτευμα πάνω του, και πως είμαστε ανίκανοι να σηκώσουμε ανάστημα υπέρ της πατρίδος, του λαού, της χώρας, του έθνους, της ιστορίας, της γλώσσας μας …. αλλά μόνο υπέρ της μάσας. Ας έρθουν λοιπόν, γιατί από μόνοι μας, μυαλό δεν βάζουμε.

  • Sotiris Kalogerias
    REPLY

    Εαν αναζητουμε σωτηρια απο εξωχωριους, ζητω που καηκαμε. Πρεπει να βρουμε τους αδιαφθορους και ικανους που θα μπουν μπροστα για τη λυση του προβληματος. Οι εξω… θα κοιταξουν την παρτη τους. Γιατι να μας σωσουν και να μην στρωσουν το δρομο για τα συμφεροντα αυτων που τους οδηγουν; Ειθε να μας φωτισει η ανωτερη ευφυια να πορευτουμε συνετα, γιατι οι διοικουντες σπρωχνουν με τα χιλια σε εμφυλιο που ψιλιαζονται πως θα τον κερδισουν. Ειτε μνημονιακοι-αντιμνημονιακοι το δεις. Ειτε αριστεροι-δεξιοι. Η ζυγαρια γερνει σε βαρος των μη προνομιουχων που θα ειναι εκεινοι που θα χασουν απο μια τετοια τροπη.

  • Σπίθας
    REPLY

    ..»Λίγο πριν μάς χτυπήσει η καταστροφή, λαός και κολωνάκια συναγελάζονταν εν κραιπάλη στα ίδια διασκεδαστήρια: ο Ευάγγελος Γιαννόπουλος συγκεφαλαίωσε τον εξισωτισμό της σκυλοπόπ κραδαίνοντας γαρδένιες και κυλότες, οι δε ιδεολογικοί μηχανισμοί είχαν μετεγκατασταθεί στα γκλόσι περιοδικά και κανάλια. Με αυτή την πνευματική και αισθητική σκευή, με αυτή τη βιοθεωρία οικοδομούσαμε vita activa.»
    ….
    Μετά δεν ήρθαν οι μέλισσες, αλλά ισοπεδωτικά μνημόνια με «λάθος» πολλαπλασιαστές για να απορρυθμίσουν ( όχι να μεταρρυθμίσουν) και να οικοδομήσουν κάτι «άλλο».

    – «Κάτι άλλο» με τους ίδιους πρωταγωνιστές;

    – Κάτι άλλο τι; όταν η νεολαία, τα νέα μυαλά, οι νέες ιδέες βρίκονται στο περιθώριο ή φεύγουν; Όταν ένα και μόνο ένα, βασικό, η «φορολογική διεύρυνση » έγινε(!) από την ανάποδη, όμως….φορολογείται η ανεργία!

  • Δύστροπη Πραγματικότητα
    REPLY

    Επειδή λεφτά δεν υπάρχουν ούτε θα εμφανιστούν σύντομα και άφθονα. Επειδή η υλική καταστροφή θα πολλαπλασιάζει τη σύγχυση και την αμάθεια, επειδή η παιδεία γίνεται πιο ταξική και από τα χρόνια του ’50, επειδή κανείς εξωχώριος δεν θα μάς σώσει, μόνη ελπίδα είναι ένα σχέδιο πνευματικής ανασυγκρότησης απολύτως συγχρονισμένο με την ανάσχεση της ένδειας. Χρειαζόμαστε ιδέες, ταυτότητα, σκελετό, χρειαζόμαστε σύνδεση με την παράδοση, μια επανερμηνεία που να μπολιάζει το ζοφερό παρόν, επινόηση του μέλλοντος. Χρειαζόμαστε υπερβάσεις. Ας μην είναι Το Σχέδιο ― μεγάλες κουβέντες. Ας είναι σκέψη και πράξη, διαρκείς, αγωνιώσες. Αρετή και τόλμη.

    Νίκο πολύ ενδιαφέροσα η αναλυσή σου και ιδίως η τελευταία παράγραφος, από τα πιο σωστά πράγματα έχω διαβάσει τώρα τελευταία.
    Για να επαναδιατυπώσω αυτό που λές, θα έλεγα πως χρειαζόμαστε μία πολιτιστική-πνευματική αναγέννηση. Επειγόντως.

  • 4essera
    REPLY

    Πάσχουμε: σκέψεις πολλές, πράξεις ελάχιστες· αρετή αρκετή (πλέον) τόλμη λίγη. Μπείτε μπροστά! 5 δημοσιογράφοι, 5 πολιτικοί, 5 καλλιτέχνες, 5 πανεπιστημιακοί. Μπείτε μπροστά, ζητήστε από τον ελληνικό λαό να επικροτήσει ή όχι την κίνησή σας με 1€. Αν συγκεντρωθούν 500.000€ το εγχείρημα επιβραβεύεται, η χρηματοδότηση θα σημάνει την εθελοντική παρουσία των Ελλήνων που θα δώσει τα απαιτούμενα φτερά. Βασικό πρόταγμα: η Ελλάδα λέει ναι στην Ευρώπη του πολιτισμού. Μπείτε μπροστά. Δεν προλαβαίνουμε.
    Ελπιδοφόρο σημάδι. Μόλις είδα ότι ουσιαστικά επαναλαμβάνω το προηγούμενο σχόλιο.

  • Σπίθας
    REPLY

    @4essera
    Μου μοιάζει σαν την καλύτερη πρόταση ( δύσκολη, ίσως..δεν ξέρω) για να δώσει μια τελευταία ευκαιρία στην ελπίδα, μια ανάσα ζωής.
    Κατά την γνώμη μου υπάρχουν αυτές οι προσωπικότητες που δεν ανήκουν σε κομματικούς οργανισμούς και έχουν αποδοχή από ένα ικανό προοδευτικό τμήμα της κοινωνίας μας, σήμερα.
    Αρετή και τόλμη ( και ας μην υπάρχει ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ)

  • 4essera
    REPLY

    @Σπίθας
    Το πρόβλημα είναι ότι μπαίνουμε γοργά σε μία γκρίζα ζώνη όπου οι εξελίξεις παύουν να ακολουθούν γραμμική πορεία. Κατά την γνώμη μου, τίποτε δεν δείχνει ότι αποφεύγουμε την είσοδο στην ζώνη αυτή. Από ‘κει και πέρα οι εξελίξεις θα ακολουθήσουν κάποιο άλμα απρόβλεπτης συνέχειας. Κατά πάσα πιθανότητα είτε χούντα με ευρωπαϊκό μανδύα (όπως περίπου έχουμε ήδη) είτε γενική εξέγερση τύπου Αιγύπτου ή Λιβύης. Οδηγούμαστε ντουγρού στο τελευταίο, πράγμα που θα σημάνει εξελίξεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Για να αποφευχθούν αυτές, πάμε για χούντα που μπροστά της οι απριλιανοί θα μοιάζουν με μάπετ σόου.
    Άρα ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά, ο κόσμος δεν είναι ευρύτατα συνειδητοποιημένος, η απελπισία είναι διάχυτη, οι Γερμανοί ξύνονται και οι δωσίλογοι έχουν παραιτηθεί πλήρως από τα πάντα και τους πάντες.

  • Σπίθας
    REPLY

    @4essera
    » Φασισμός στα χρόνια της Νέας Υφεσης»- είχε γραψει ο nikoxy..
    http://vlemma.wordpress.com/2012/11/18/fasismos-sta-xronia-neas-yfesis/

    «Το οικονομικό αδιέξοδο και ο παραδεδεγμένος περιορισμός της εθνικής κυριαρχίας πολλαπλασιάζουν το έλλειμμα εμπιστοσύνης προς το εξασθενημένο νομοθετικό σώμα και προς την ηθικά τραυματισμένη εκτελεστική εξουσία.

    Οι αδυναμίες και οι αμαρτίες των φορέων εξουσίας εκλαμβάνονται σαν αδυναμίες και αμαρτίες της ίδιας της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Στα διάκενα της ανηθικότητας φυτρώνει ο κομπασμός για τα καθαρά χέρια που χαιρετούν ναζιστικά.

    Οι αναλογίες είναι παρακινδυνευμένες· κάθε ιστορική αναγωγή είναι επισφαλής. Εντούτοις, διακρίνουμε ανησυχητικά σπέρματα: την οδυνηρή συγκυρία της Υφεσης, έναν ψυχισμό ταπείνωσης εν εξελίξει, δυσχερή νομιμοποίηση της συλλογικής εκπροσώπησης.»

  • Σπίθας
    REPLY

    @4essera είπες.. «Κατά την γνώμη μου, τίποτε δεν δείχνει ότι αποφεύγουμε την είσοδο στην ζώνη αυτή. Από ‘κει και πέρα οι εξελίξεις θα ακολουθήσουν κάποιο άλμα απρόβλεπτης συνέχειας. »

    Παρ’ όλα αυτά τα δυσοίωνα – και γνωρίζοντας το αρνητικό πρόσημο στον συσχετισμό δυνάμεων (χρηματοπιστ. ελιτ vs κοινωνιών)
    – η θέση (μου/μας) είναι δεδομένη ( δεν ξέρω, το πως και γιατί..)
    «Ας είναι σκέψη και πράξη, διαρκείς, αγωνιώσες. Αρετή και τόλμη»

    εγώ το λέω, έτσι
    <<κάνω αυτό που είναι να κάνω και θα γίνει αυτό που είναι να γίνει"

    Χαιρετώ σε

  • aftercrisis
    REPLY

    Μετά την κατά Schumpeter «δημιουργική (;) καταστροφή», έρχεται η ώρα για δημιουργική αναμόχλευση ενός ετερόκλητου υλικού. Και των ερειπίων που η καταστροφή αφήνει πίσω.
    Φοβάμαι όμως ότι σχέδιο δεν διαφαίνεται ακόμα.

  • Σπίθας
    REPLY

    @aftercrisis
    Δεν διαφαίνεται γιατί δεν υπάρχει, καν.
    Η ύπαρξη ΣΧΕΔΙΟΥ ( υπόθεση εργασίας ) τι νόημα θα έχει (αφού και γραμμένο να φανερωθεί) ποιά τα ικανά επιχειρήματα που θα το αποδεικνύουν και θα γίνουν πιστευτά ;

    Συνεπώς εκείνο που αποκλείεται από κάθε συζήτηση είναι η κατοχή της βαβαιότητας ότι «αυτό» ή «εκείνο» είναι το σωστό για το καλό της κοινωνίας.
    Η κατοχή της απόλυτης αλήθειας και βεβαιότητας, δλδ.

    Οπότε αποκλείονται, αυτοδικαίως, οι «μονόδρομοι» που υποστηρίζονται από ηγεσίες που κυβερνούν υπερ ολίγων συμφερόντων και εις βάρος της πλειοψηφίας, ως εσχατολόγοι. – Τουλάχιστον αυτό είναι αυταπόδεικτο και αποτελεί την έναρξη της όποιας συζήτησης μεταξύ των ετερόκλιτων ‘υλικών» που δημιουργεί η καταστροφή της ουσιαστικής πολιτικής.

    Το «είναι μονόδρομος» των κυβερνήσεων του μνημονίου είναι παράλογο που οδηγεί σε παράφρονες πολιτικές. Τους μιλάει ο θεός;

    – Εφευρέθη αξίωμα και λέγεται «μονόδρομη κοινοβουλετική δημοκρατία» ;

    Αυτό που συντελείται είναι ο κατ’εξακολούθηση βιασμός της ψυχής, της λογικής, της ύπαρξης.

Leave a Reply

Your email address will not be published.