Τα καλά λόγια δεν χορταίνουν Ιδιωτική ξιπασιά δημοσία δαπάνη

Δημόσια φθορά, πολιτική πόλωση

KOUTSAFTIS

Η κατάσταση της χώρας μπορεί να γίνει ορατή σήμερα όχι μόνο από τα κλειστά μαγαζιά και τη έλλειψη ρευστότητας, αλλά κυρίως από την βαθμιαία κατάρρευση του δημόσιου χώρου. Αρκεί να σταθείς απ΄το πρωί σε μια ουρά, στην εφορία, στη ΔΕΗ, στον ΕΟΠΠΥ, για διακανονισμό οφειλής ή για ένα παραπεμπτικό. Να δεις τους εκατοντάδες εξουθενωμένους ανθρώπους, να στέκονται σε διαδρόμους, κλιμακοστάσια και πεζοδρόμια επί ώρες, να αερίζονται με έναν φάκελο, με τα χαρτιά της υπόθεσής τους, να διαπληκτίζονται μεταξύ τους και με τους λιγοστούς υπαλλήλους, να αυτολοιδορούνται, να μεψιμοιρούν, να σιχτιρίζουν, συχνότερα να σιωπούν, να βυθίζονται σε μια βουβή κατάθλιψη.

Η προϊούσα, συχνά ραγδαία, φθορά του δημόσιου χώρου εικονίζει την υλική πτώχευση, ότι οι δημόσιοι και κοινωφελείς οργανισμοί λειτουργούν οριακά, με λιγότερο προσωπικό, για πολλαπλάσιες υποθέσεις πτωχευμένων ή αναγκεμένων πολιτών· ότι τα ακτοπλοϊκά δρομολόγια είναι πολύ πιο αραιά φέτος, με πιο αργά πλοία, με στιριμωξίδι από τον Ιούνιο· ότι τα σκουπίδια σωρεύονται συχνότερα, οι δρόμοι γεμίζουν λακούβες. Παρατηρώντας τις αντιδράσεις του κόσμου, αντιλαμβάνεσαι και την ψυχική φθορά: οι άνθρωποι αισθάνονται εγκαταλειμμένοι, ότι τίποτε δεν λειτουργεί εύρυθμα, όλα έχουν ρετάρει και κινούνται στο όριο, ότι κανείς δεν νοιάζεται, ότι όλα πάνε πίσω, χαμηλά.

Η διάχυτη αίσθηση ανημπόριας και απόγνωσης μπροστά στην πρωινή ουρά που ξεχειλίζει ώς το ισόγειο και το πεζοδρόμιο, εκτείνεται διαφοριζόμενη: εκδηλώνεται με μεμψιμοιρία, με ηττοπάθεια, με ενδοβεβλημένη την ήττα ακόμη και χωρίς αγώνα, με εκπομπή μίσους προς πάσαν κατεύθυνση, με διαρκή επιθετικότητα, με μια κρούστα κατάθλιψης να καλύπτει τα πρόσωπα. Κυρίως με ολοσχερή επικράτηση της αίσθησης ότι δεν μπορούμε να ορίσουμε τη μοίρα μας, σαν ένα αόρατο χέρι να μας αρπάζει και να μας πετάει στα βράχια· οι άνθρωποι βουλιάζουν στην ετερονομία, περιμένοντας έναν ηγεμόνα, έναν σωτήρα, έναν μεσσία, να τους βγάλει από το κακό όνειρο.

Πρόκειται για αργή, πλην διαρκή, καταστροφή ανθρώπινου κεφαλαίου. Πρόκειται για το χειρότερο ίσως αποτέλεσμα της μακράς κρίσης, εικόνα βαθιάς ηθικής και πολιτικής παρακμής, σύμπτωμα νόσου της συλλογικής ψυχής και της συλλογικής βούλησης. Πώς θα επιτευχθεί ανάσχεση και εν συνεχεία ανάδυση; Παρότι δεν είναι απλώς πρακτικό πρόβλημα, μερικές πρακτικές κινήσεις της πολιτικής ηγεσίας θα μπορούσαν να σημάνουν την έναρξη κάποιας τάσης αντιστροφής. Η άμεση ενίσχυση, π.χ., των οργανισμών που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις θα ελάφραινε το κλίμα. Οι εφορίες, το ΙΚΑ, η ΔΕΗ αδειάζουν από έμπειρους υπαλλήλους. Προσωπικό λείπει κυρίως, αυτοί που έφυγαν με πρόωρη συνταξιοδότηση για να προλάβουν το εφ’ άπαξ όσο ακόμη υπάρχει. Τι βλέπουμε όμως; Η περίφημη κινητικότητα, αφού επωάσθηκε επί μακρόν, δεν εφαρμόζεται με ενίσχυση των τομέων που καταρρέουν, αλλά μεταφέροντας 4.000 δημοτικούς αστυνομικούς στην ΕΛΑΣ. Προχειρότητα και πανικόβλητες κινήσεις υπό την πίεση της τρόικας, ή σκοπούμενη ενίσχυση των δυνάμεων ασφαλείας ερήμην των κοινωνικών αναγκών; Σε κάθε περίπτωση, οι πολίτες θα συνεχίσουν να εξαθλιώνονται στις ουρές για να ρυθμίσουν οφειλές, χαράτσια, συνταγές.

Γιατί όμως δεν κάνει κάτι η κυβέρνηση, τουλάχιστον απ’ όσα μπορούν να γίνουν χωρίς οικονομικό κόστος; Η αυθόρμητη απάντηση: Δεν μπορούν και δεν θέλουν. Η αυθόρμητη απάντηση, που θα έδινε και το πλήθος στις ουρές, είναι η πλησιέστερη στην αλήθεια. Για πολλούς λόγους, οι πολιτικές ελίτ που κυβερνούν τον τόπο, με άνετες πλειοψηφίες συνήθως, έχουν φθαρεί ανεπίστρεπτα, περισσότερο κι από τους άνεργους και τους κατεστραμμένους της κρίσης. Οι ολίγες, ούτως ή άλλως, ικανότητές τους φαίνονται εντελώς ανεπαρκείς τώρα ενώπιον των ιστορικών προκλήσεων. Πέραν αυτού, νοητικά και ψυχικά είναι προσανατολισμένοι σταθερά στην αυτοαναπαραγωγή τους και στην αναπαραγωγή ενός κράτους χαμηλών προσδοκιών, υπό απόλυτο έλεγχο, εργαλείο για τις δικές τους επιδιώξεις. Δεν ξέρουν και δεν επιθυμούν κάτι άλλο.

Επιπλέον, και τούτο το χαρακτηριστικό διατρέχει εγκάρσια το πολιτικό σύστημα, δεν είναι σε θέση να επιχειρήσουν συγκλίσεις και συνθέσεις, πόσο μάλλον υπερβάσεις. Δεν είναι σε θέση να αποκριθούν στις κατεπείγουσες κλήσεις της ιστορίας. Η ενεργητικότητα και οι δυνάμεις τους όλες αναλώνονται στη διαπάλη για τη νομή της εξουσίας· μακριά από την εξουσία, η συντριπτική πλειονότητα δεν μπορεί καν να αναπνεύσει.

Στην παρούσα οριακή φάση εντούτοις το πολιτικό παίγνιο αποκτά για πρώτη φορά μετά πολλές δεκαετίες εξόχως συγκρουσιακό χαρακτήρα. Η αμβλεία πόλωση του μεταπολιτευτικού δικομματισμού συνέβαινε τελετουργικά ανά τριετία-τετραετία, με έπαθλο έναν αχανή ρευστό κεντρώο χώρο. Η δικτατορία είχε συμβάλει άλλωστε στην προσέγγιση όχι μόνο των αριστερών με τους δεξιούς αντιστασιακούς, αλλά και τη συνομιλία αστών και λαϊκών στρωμάτων πάνω στο κοινό εθνικό-δημοκρατικό πεδίο. Το σοκ της πτώχευσης και της ύφεσης εξαφάνισε την πολυτέλεια της μετριοπάθειας, της αρμονικής συνύπαρξης των τάξεων, της, έστω συμβατικής, συναίρεσης των αντιθέτων. Η πόλωση τώρα λαμβάνει άλλα χαρακτηριστικά, σχεδόν ψυχροπολεμικά. Η προφανής αιτία της μεταπτωχευτικής πόλωσης είναι η επιδίωξη ηγεμονίας· μάλλον, η διάθεση απόλυτης κυριαρχίας, με εξουθενωμένο τον αντίπαλο ― τον εχθρό, κατά Καρλ Σμιτ, έτσι όπως τίθεται από την ακροδεξιά ρητά και συνειδητά.

Κατά τούτο, η προϊούσα πόλωση υπερπηδά το παλαιό δίπολο ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, φορτίζεται με ιδεολογική σφοδρότητα και επιθέσεις σε συμβολικές μορφές όπως του Ανδρέα Παπανδρέου, επικαλείται τον εθνικό κίνδυνο και τον δυτικό προσανατολισμό, αλλά φαίνεται να αγνοεί ένα νέο χαρακτηριστικό που έφερε στην επιφάνεια η κρίση: τη βαθιά ταξικότητα. Οι διαιρέσεις πλέον δεν συμβαίνουν σε επίπεδο ιδεολογίας, οικογενειακής ή τοπικής παράδοσης, πελατειακότητας, αλλά πάνε βαθιά, στον πυρήνα των υλικών προϋποθέσων της βιοτής, και της απορρέουσας αυτοσυνείδησης. Οσοι επιδιώκουν άρα τον διχασμό με όρους ιδεολογικούς ή διαχείρισης φόβου, θα πρέπει αργά ή γρήγορα να απαντήσουν καίρια στις υλικές ανάγκες των θυμάτων της κρίσης. Και είναι πολλά τα θύματα, μπορούν να γείρουν τη ζυγαριά.

 

Φωτ.: Αγέλαστος πέτρα, still από την ταινία. Φίλιππος Κουτσαφτής, 87 min, 2000.
6 Σχόλια
  • aftercrisis
    REPLY

    Υπάρχουν δύο σαφώς διαφορετικοί δρόμοι προς την ηγεμονία: Ο Σμιττιανός (καταδεικνύω τον αντίπαλο και επιδιώκω να ηγεμονεύσω εξοντώνοντάς τον πολιτικά – η ωμή ισχύς) και ο Γκραμσιανός (κατακτώ καρδιές και πνεύματα – ο ηθικοπολιτικός δρόμος).
    Το σημερινό εγχώριο μπλόκ εξουσιας φαίνεται τελευταία ότι διάλεξε τον Σμιττιανό δρόμο, βλέποντας ότι τα ηθικοπολιτικά αποθέματα του είναι πενιχρότατα και επιπλέον, η κατανάλωσή τους («για την Ελλάδα ρε γαμώτο») κοστίζει – κυριολεκτικά.
    Οι αντιπολιτευόμενοι διεκδικητές ξέρουν ότι μόνον με τον Γκραμσιανό δρόμο μπορούν να κερδίσουν. Ωστόσο, λόγω εσωτερικών αντιφάσεων (σε τελευταία ανάλυση, λόγω αντιμαχόμενων συμφερόντων ανάμεσα στον σχετικά εξασφαλισμένο και καθόλου εξασφαλισμένο κόσμο της εργασιας) δυσκολεύονται να ειναι σαφείς. Οι καρδιές και τα πνεύματα θέλουν σαφήνεια για να κατακτηθούν.
    Θα έπρεπε πάντως να μελετήσουν ιστορία για τα συμπεράσματα: Όσοι ηγεμονεύουν με τον Σμιττιανό τρόπο, συνήθως έχουν πολύ βραχύβια ηγεμονία: Πέφτουν απότομα. Ή προκαλούν καταστροφές πολύ μεγαλύτερες από αυτήν που έφερε τον διχασμό. Το 1922 και το 1944, βλέποντας από την προοπτική της ιστορίας, είναι ακόμη πολύ πρόσφατα.

  • aftercrisis
    REPLY

    «Δεν ξέρουν και δεν επιθυμούν κάτι άλλο».
    Τους τα λένε πολλοί, ορθά-κοφτά, αλλά οι διεφθαρμένες, ηδονιστικές, εγωιστικές ελίτ της κοινωνίας και της πολιτικής δεν θέλουν ν’ ακούσουν. Όχι μόνον στην Ελλάδα.
    «Οι χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου δεν κάνουν τίποτα για την πάταξη της διαφθοράς, για δίκαιο φορολογικό σύστημα, για καταπολέμηση της ανασφάλιστης εργασίας» (Βέρνερ Φάϊμαν, ο Σοσιαλδημοκράτης καγκελλάριος της Αυστρίας)

    Το προκλητικό αποκορύφωμα ήταν ο όλος χειρισμός για τους Έλληνες υπόπτους φοροδιαφυγής που έχουν τις καταθέσεις στην Ελβετία ή αλλού; «Παίζοντας βόλλευ» με CD και USB sticks μεταξύ Υπουργείου, Δικαιοσύνης, ΣΔΟΕ και άλλων εποπτικών Υπηρεσιών, ή παίζοντας θέατρο στην Επιτροπή της Βουλής («λίστα Λαγκάρντ-Φαλσιανί»).
    Κακό σκηνικό φαρσοκομωδίας με αποτυχημένη σκηνοθεσία και τραγικά άτσαλη ηθοποιία. Η όλη μεθοδευση ειχε ένα τελικό στόχο: Πώς ΔΕΝ θα εισπράξουν αναδρομικά διαφυγόντες φόρους απο τους πλούσιους.
    Αυτό δεν ξεχνιέται – θα μείνει γραμμένο στον τοίχο με μεγάλα γράμματα.

  • evidan
    REPLY

    Κυριακή μεσημέρι, περπατώ στους έρημους δρόμους στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Οι ζητιάνοι πιο πολλοί από τους διαβάτες. Με μια εξαθλίωση που δεν τη συναντούσες πριν λίγα χρόνια. Το κλειδί του σπιτιού μου, που το κρατώ στο χέρι, αρχίζει να με καίει. Η βαθειά ταξικότητα, που σωστά επισημαίνετε, έχει αρχίσει να γίνεται βαθειά τοξική. Ντρέπομαι σχεδόν, γιατί κρατώ ένα κλειδί, γιατί γυρίζω σ’ ένα σπίτι, γιατί θα επιλέξω τι θα φάω, γιατί θα κοιμηθώ σε καθαρό κρεβάτι και χορτάτη. Λίγο πριν ανοίξω το κομπιούτερ και διαβάσω το κείμενό σας (εξαιρετικό και καίριο όπως συνήθως) σκέφτομαι ότι η διάκριση των τάξεων διαμορφώνεται σιγά – σιγά σε αυτούς που έχουν κλειδιά σπιτιού και σ’ αυτούς που δεν έχουν. Και η δεύτερη κατηγορία πληθαίνει απειλητικά. Πώς αντιμετωπίζεται αυτό; Πώς θα καταλάβουμε οι «κλειδοκράτορες» τι σημαίνει να μην έχεις τίποτε;

Leave a Reply

Your email address will not be published.