Αντινομίες και διαψεύσεις ετών τριάντα εννέα Είναι η φύση ασφαλώς, και πάντα οι άνθρωποι

Speak, memory (Πίσω από την ερημία των δρόμων)

alack_sinner_3

Υποκειμενικό πάντα το βλέμμα σαρώνει το αθηναϊκό κέντρο τις τελευταίες νύχτες του Αυγούστου, τις πρώτες Σεπτεμβρίου. Η πόλη είναι μουδιασμένη ακόμη, άδεια, σαν παρατημένη, ακόμη και τα φώτα φαίνονται λίγα, αδύναμα να φωτίσουν το αστικό κενό, το διαρκώς εκτεινόμενο. Τα καφέ και τα μπαρ ανοιγοκλείνουν διαδοχικά, λειτουργούν σαν μικροεστίες κίνησης, σποραδικά, προσωρινά, οι πιάτσες μετακινούνται, τίποτε όμως δεν μπορεί να ανασχέσει τη βουβή εντροπία που κυριεύει σιγά σιγά το ιστορικό κέντρο.

Στους ήσυχους σκοτεινούς δρόμους αφουγκράζεσαι κάτι να σιγοβράζει. Ισως ο φόβος να αναδεύεται στα σπλάχνα και να ξεδιπλώνεται, να αλλάζει θέση. Ισως να παίρνει τη θέση του η οργή. Ισως να προσπαθεί να βγει μπροστά η ελπίδα. Πϊσω από την ερημία των δρόμων κάτι σαλεύει.

Οταν φωτίζει η μέρα, διακρίνεις κάτι. Ενα χάσμα. Η κρίση αναδεικνύει κρυμμένες χαράδρες, και ανοίγει καινούργιες: ταξικές, πολιτικές, πολιτισμικές, ανθρωπολογικές. Οι αδύναμοι, οι πεπτωκότες, μένουν πίσω, άλλοτε φανερά, και το συχνότερο σιωπηλά: γέροντες αδυνατούν να πληρώσουν τους φόρους τους και να επιζήσουν με τα απομεινάρια σύνταξης, παιδιά που αδυνατύν να συνδράμουν τους γονείς τους, γονείς που δυσκολεύονται να στηρίξουν τα παιδιά τους. Η ταξική χαράδρα είναι η πιο βαθιά και η πιο αποτρόπαιη. Το περιλάλητο λίπος κάηκε, τόσο επιπολής που ήταν, και τώρα σιγοσβήνουν ζωές και αξιοπρέπειες, κοινωνικές αρθρώσεις.

Στη σιγαλιά της νύχτας έως όρθρου βαθέος, στους αθόρυβους πλην πυρακτωμένους δρόμους των δικτύων, ακούγεται υπόκωφη η οργή, η ματαίωση, κοχλάζουν βαριές κουβέντες, ορίζονται διαχωριστικές γραμμές. Ο,τι ελάνθανε μισοκεπασμένο από τη δάνεια ημιχλιδή τα χρόνια του 1990 και του 2000, ό,τι ψευδοενοποιούσε ο φενακισμός της ισχυράς Ελλάδος, τώρα προβάλλει γυμνό και γωνιώδες, τροχισμένο από την σπάνη και την ανάγκη, φλογισμένο από την ανισότητα. Η ανοχή περιορίζεται, ακόμη και η αδιαφορία, το «εντάξει μωρέ, και τι έγινε» τέλειωσε. Η ψευδοευφορία του λάιφστάιλ, ο εξισωτισμός της κατανάλωσης και του ομοιόμορφου στυλ, τελειώνουν με γδούπο και λυγμό. Κάθε κακομοίρης στη μοίρα του.

Και να, μέσα απ’ τα αποκαΐδια του παλιού κόσμου, ένα αναποδογύρισμα. Οι πρώην φλύαροι γελωτοποιοί του λάιφστάιλ, τα ρουλεμάν ολιγαρχών και φυλάρχων, οι παπαγάλοι τοπαρχών και κομματαρχών ξεμυτίζουν σαν αρχάγγελοι της νέας εποχής και της δίκαιης τιμωρίας, σαν τιμητές: κουνάνε το δάχτυλο στον τζίτζικα λαουτζίκο τον εκμαυλισμένο, τον μέγα συνυπεύθυνο, τον ένοχο αμέριμνο. Φταίει ο άρρωστος για την αρρώστια, ο φτωχός για τη φτώχεια. Επιασε. Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα έπιασε· η γιγάντια επιχείρηση ενοχοποίησης και χειραγώγησης θυμικού και λογικού λειτούργησε. Θα ‘λεγες ότι εφαρμοζόταν μάνιουαλ κοινωνικής ψυχολογίας, με οδηγίες βήμα βήμα για τον έλεγχο των μαζών, για τη διάχυση και εμπέδωση ενός new speak και την πειθήνια συμμόρφωση των νεοπληβείων κατά την προσγείωση τους στις πίστες του κάτω κόσμου.

Το σοκ της κρίσης αμβλύνει τη μνήμη. Πολλοί απ’ όσους σήμερα καταριούνται τα λαμόγια, την ασωτία και την ανομία, τω καιρώ εκείνω, της ασωτίας και της γκλαμουριάς, ήσαν συναυτουργοί τους, ιεροφάντες, συνδαιτυμόνες και αυλικοί. Γλεντούσαν στα ίδια μαγαζιά, έπαιρναν δημόσιες θέσεις και κρυφά πέι-ρολ, συμμετείχαν και συναινούσαν. Χαχάνιζαν στα ράδια με μπιτάκια και ποζάριζαν στα γκλόσσυ εξώφυλλα. Ή σιωπούσαν.

Η φρενίτις του χρηματιστηρίου, ο παροξυσμός των εθνικών εργολάβων και των εθνικών προμηθευτών, η θρησκεία του real estate, η επέλαση των ξέκωλων, τα ώπα στα σκυλοβαρελάδικα, τυλίγονταν όλα με αποδοχή, θαυμασμό, συγκατάθεση, ανοχή. Ή ηχηρή σιωπή.

Speak, memory. Εζήσαμε τα χρόνια του ’70 και του ’80 των αρχομένων μετασχηματισμών, θυμόμαστε λόγια μεγάλα μ-λ και ιδεολαγνίες, αυθάδειες και αλαζονίες, κωλοπαιδισμούς. Διαπλεύσαμε ευδαίμονες και μελαγχολικοί μαζί τα χρόνια του ’90, την υπερδιαστολή του φαντασιακού και των προσδοκιών, τη γενικευμένη χυδαιότητα, την αλήθεια ως μια μόνο στιγμή του ψεύδους. Διαβάσαμε εντιτόριαλ και ακκισμούς, δημόσιες καταθέσεις, εζήσαμε στο πλάι και σε κρυμμένα κέντρα, ήμαστε εκεί, όλο τον καιρό, παντού.

Μερικοί, καμπόσοι, δεν σιώπησαν, ούτε το ’80 ούτε το ’90 ούτε το 2000. Και θυμούνται πρόσωπα, πράγματα, καταστάσεις. Ετσι, ώστε η μνήμη να λειτουργεί ανακουφιστικά και δημιουργικά, ηρεμιστικά και διασωστικά. Και αυστηρά και δίκαια «και φοβηθήσονται αι νήσοι από ημέρας πτώσεώς σου». Speak, memory.

 

Εικον.: Αlack Sinner, του Juan Munoz.
no comments
  • aftercrisis
    REPLY

    Το «λαϊφστάιλ» ήταν και είναι προσωπείο, ακριβέστερα ένα «front end», κοινωνικών -ταξικών συμμαχιών. Εργαλείο (άνισης) «διανομής της λείας» και κατασκευής συναινέσεων μέσω νοοτροπιών, τρόπων ζωής. Έτσι στήνονται οι ηθικο-πολιτικές ηγεμονίες.
    Στην περίοδο της ανόδου 1980 – 2008, η κοινωνική συμμαχία των μεσοστρωμάτων με την ανώτερη τάξη δεν εξασφαλίσθηκε μόνον με «παροχές» (που γινόταν μετά «κεκτημένα») της δεύτερης πρός τα πρώτα, αλλά είχε και μια πνευματική – ηθική – αισθητική συγκολλητική ύλη. Απο ευτελή υλικά, αλλά ισχυρότατη. Αφού μπήκαμε σε γκραμσιανά χωράφια, άς γίνουμε σαφείς: Την περίοδο της γρήγορης ανόδου του ΑΕΠ, ισχυροί οργανικοί διανοοούμενοι της κυρίαρχης τάξης, δημιουργοί ηθικο-πολιτικής ηγεμονίας και κοινωνικών συναινέσεων, δεν ήταν κυρίως (ή μόνον) πανεπιστημιακοί, οικονομολόγοι ή πολιτικοί, αλλά και οι life-στυλίστες της ΤV, των γυαλιστερών περιοδικών, αλλά και ακόμη πιό «λαϊκοί» (άς το πούμε έτσι, άν και κακοποιούμε το πραγματικό λαϊκό) ή και «αντισυστημικοί», δερβίσηδες «τσαντιριών» ή της «ζούγκλας» κτλ…
    Το ρεύμα αυτό νοοτροπιών είναι «παμφάγο». Τράφηκε από ετερόκλητες υλικές και πνευματικές πηγές (κυρίως από την νεοφιλελεύθερη απορρύθμιση και τις φούσκες που αυτή δημιούργησε συνεργώντας με το πελατειακό Ελληνικό κράτος, αλλά επίσης τράφηκε από τα πολιτισμικά κινήματα της δεκαετίας του 1960 και του 1970). Όσο πιό παμφάγο, τόσο πιό επεκτατικό και κοινωνικά ολοκληρωτικό.
    Αυτά όμως γοήτευαν όσο έρρεαν και οι «παροχές» προς τα μεσοστρώματα, εμπορο-ελευθεροεπαγγελματικά ή υψηλο-μισθωτά. Τώρα, η ανώτερη τάξη που συνεχίζει αδίστακτη να καίει το ατέλειωτο λίπος της, άς φοβάται πιό πολύ τους παρακατιανούς πρώην ομοτράπεζους. Έχει μαζευτεί πολύ μπαρούτι στο ημιυπόγειο της μικροαστικής μεζονέτας.

Leave a Reply

Your email address will not be published.