Το ηθικό έλλειμμα της τρέχουσας πολιτικής Αναμέτρηση με κόπωση, χωρίς υπέρβαση

Ταυτότητες ανθρώπων στη Μεγάλη Υφεση

Munoz-boxer

Εχουμε κουραστεί να μετράμε απώλειες. Τέσσερα χρόνια τώρα. Απώλειες υλικές, κοινωνικές, πολιτικές. Η ύστατη και ίσως σημαντικότερη απώλεια με την οποία απειλούμαστε είναι η απώλεια ταυτότητας. Οχι ότι θα τη χάσουμε και θα είμαστε το τίποτε, αλλά υπό την έννοια ότι τα σοκ των μεταβολών ήταν και είναι τόσο πολλά, οι μετασχηματισμοί τόσο απότομοι και βίαι οι, που δεν ξέρουμε πια πού στεκόμαστε, πού πατάμε, ποιοι είμαστε μέσα στη δίνη.

Από τις πρώτες μέρες της αναγγελίας της χρεοκοπίας και της επιβολής των μνημονίων οι Ελληνες βίωσαν μια καταιγίδα δημοσιότητας, σχετική με τον χαρακτήρα τους, με αυτή την συχνά ισοπεδωτική γενίκευση που αφορά τον εθνικό χαρακτήρα, τα χαρακτηριστικά ενός εθνικού συνόλου. Τα εντυπωσιοθηρικά ιδίως μήντια της Βορείου Ευρωπης ανέσυραν πλήθος στερεοτύπων για τον συνοπτικό ανθρωπότυπο του πονηρού, οκνηρού, απείθαρχου, ηδονιστή Ελληνα. Από κοντά, και εγχώριοι θυμόσοφοι.

Το παράδοξο είναι ότι πολλοί Ελληνες συμμερίζονται αυτή την στερεοτυπική περιγραφή τους, για διάφορους λόγους: ίσως επειδή ενσωματώνουν μια ραγιάδικη στάση ζωής, ισχυρό κατάλοιπο υποτελούς της οθωμανικής αυτοκρατορίας· ίσως επειδή βαυκαλίζονται ότι με την πονηριά ξεγελούν τον κουτόφραγκο· ίσως επειδή νιώθουν διαρκώς σύμπλεγμα κατωτερότητας έναντι ενός εξιδανικευμένου, μυθικού Ευρωπαίου ανθρώπου. Πολλά ίσως. Και μια βεβαιότητα: η πλημμύρα και η ένταση της προπαγάνδας για τον ένοχο Ελληνα ήταν τέτοιες που ακόμη και οι μη στερεοτυπικά κομπλεξικοί λύγισαν, υπέκυψαν, έφτασαν ώς τις εσχατιές της μειονεξίας, της αυτοενοχοποίησης, της αυτοϋποτίμησης· εντέλει της αποπροσωποίησης. Με αυτή την έννοια μιλάμε για απώλεια, για ράγισμα ταυτότητας.

Στο ζενίθ της κρίσης, μετά τέσσερα σχεδόν χρόνια αβεβαιότητας και πόνων, μετά αλλεπάλληλες απώλειες, μέγα πλήθος Ελλήνων στέκεται βουβό, μουδιασμένο, με παγωμένη την ψυχή και το μυαλό. Δεν είναι ακριβώς ήττα, αλλά είναι ασφαλώς μια ορισμένη ηττοπάθεια. Εχουν δοθεί μάχες, αλλά όλες σχεδόν έχουν χαθεί στο συλλογικό πεδίο. Ολες οι μάχες ήταν αμυντικές και όλες ήταν στατικές, σε χαρακώματα και απηρχαιωμένες γραμμές Μαζινό. Εδώ και καιρό πια, ο αγώνας μεταφέρθηκε στο ατομικό πεδίο, στο πεδίο της επιβίωσης, με κυρίαρχες τις πρωταρχικές ενορμήσεις, το ένστικτο αυτοσυντήρησης.

Και στα δύο πεδία, συλλογικό και ατομικό, επικρατούν ο φόβος, η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα, η σύγχυση, η έλλειψη αυτοπεποίθησης, η απαισιοδοξία. Αλλά και η οργή, το μίσος, η μνησικακία, η μοχθηρία. Στο συλλογικό πεδίο αυτά τα αισθήματα, αυτές οι στάσεις, εκφράζονται με διασταυρούμενα πυρά ασυνεννοησίας, με ιδεοληπτικές καθηλώσεις ασύμπτωτες, με πηχτή κακία, με διαρκώς εντεινόμενη δυσπιστία προς το κράτος, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα. Με έναν διχασμό να σιγοβράζει· διχασμό ωστόσο που δεν έχει σαφείς πόλους, με διακριτά ιδεολογικά περιγράμματα. Η πολλαπλώς και ατυπικά εκδηλούμενη σύγκρουση δεν μορφοποιείται ακόμη πολιτικά, πλην όμως μπορούμε να διακρίνουμε ευκρινώς πλέον το υλικό της υπόστρωμα: την αναδιανομή πλούτου και τον ανασχηματισμό τάξεων.

Η πολύμορφη μεσαία τάξη, με τις ποικίλες διαστρωματώσεις στο εσωτερικό της, οικονομικές, ιδεολογικές, ανθρωπολογικές, καθώς διαρρυγνύεται βιαίως από την κρίση, σκορπίζεται στα θραύσματά της και σκορπίζει μαζικά δυσφορία, ανοικειότητα, αποξένωση, φόβο. Στο μέτρο που, τις τελευταίες αρκετές δεκαετίες, η μεσαία τάξη καθόριζε τη συλλογική ψυχή και τη γενική διάνοια, η παρούσα θραύση της καθορίζει το νέο habitus: ένα παγωμένο ρευστό φόβου, καχυποψίας, έχθρας. Αυτά τα υλικά είναι τα πρωτεύοντα περιεχόμενα μες στην υδραργυρική ταυτότητα των ανθρώπων της κρίσης. Και αυτά τα ψυχοτοξικά υλικά οδηγούν στην αδράνεια, το μούδιασμα, το πάγωμα του νου· σε μια δομική απαισιοδοξία, ότι όλα μπορούν να πάνε και χειρότερα, σε μια ενδιάθετη ηττοπάθεια και μοιρολατρία, ότι ο άνθρωπος δεν είναι κύριος της μοίρας του, ανώτερες δυνάμεις την ορίζουν.

Από τη μια, η τρόικα, οι δανειστές, οι ξένοι: το έξω κακό. Από την άλλη, οι ανάξιοι ή αδύναμοι κυβερνήτες, το πολιτικό σύστημα, το ριζικό της φυλής: το έσω κακό. Η οψέποτε σωτηρία δεν θα έρθει από έξω ή από έσω, αλλά εκ των άνω, μ’ ένα θαύμα, έναν Μεσσία. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε.

Η ανάγνωσή μας είναι ασφαλώς μερική και στατική· οι άνθρωποι και οι κοινωνίες κινούνται δυναμικά και μη γραμμικά. Ο,τι διαβλέπουμε σήμερα ως ηττοπάθεια, αύριο ίσως αναδυθεί ως αναγεννητική ορμή. Αλλά ας δούμε τουλάχιστον πώς είμαστε, ποιοι είμαστε, εδώ και τώρα.

εικ.: José Antonio Muñoz
2 Σχόλια
  • aftercrisis
    REPLY

    Αγώνας αναδιανομής μαίνεται, ανάμεσα σε υποομάδες των μεσαίων (και πρώην μεσαίων) στρωμάτων.
    Αυτά τα στρώματα δεν ήταν ομοιογενή. Χωρίσοναι σε ένα παραδοσιακό εμπορο-ελευθεροεπαγγελματικό μέρος, σε μισθωτούς των ανώτερων μισθολογικών κλιμακίων και την «τεχνοκρατική» ακαδημαική μεσαία τάξη διεθυντικών στελεχών, συμβούλων – και στον ιδωτικό τομέα.
    Ωστόσο, το σύνολο σχεδόν επωφελήθηκε απο το φθηνό δανεικό χρήμα και τις πλούσιες Κοινοτικές εισροές δεκαετιών. Το επίπεδο κατανάλωσης και συσσώρευσης (σε κινητές αξίες, κυρίως όμως σε ακίνητα) ανέβηκε δραματικά.
    Αλλά η ταξική συμμαχία της οικονομικής ελίτ με ένα σημαντικό κομμάτι των μεσαίων στρωμάτων, συμπίεζε τους «κάτω» πολύ πριν έλθει η κρίση και φέρει τα μνημόνια. Η διακοπή των εισροών έγινε απότομα, αιφνιδίασε και το μεγαλύτερο μέρος των «μεσαίων».
    Ακολούθησε μια κυβερνητική πολιτική μονόπλευρης υπεράσπισης των «καλών πελατών» – που δεν έχει σχέση μετα μνημόνια). Υπερφόρτωση των μισθωτών του ιδιωτικού τομέα αλλά και των μικρών επιχειρήσεων με το βάρος της κρίσης. Όπως η οικονομική ελίτ δεν έχει θιγεί, έτσι και το υψηλόμισθο τμήμα του ευρύτερου Δημόσιου τομέα ή το στελεχιακό προσωπικό δεν έχει θιγεί σε βαθμό που να «πονέσει» – όπως πονούν άλλοι. Όλοι αυτοί έχουν άλλωστε συσσωρευμένο πολύ ή λιγότερο «λίπος», που μπορούν να κάψουν σε περίπτωση ανάγκης
    Τα μεσαία στρώματα χωρίσθηκαν με σκληρές διαχωριστικές γραμμές σε εξασφαλισμένους και σε παρίες.

    Ένα Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο για την επανεκκίνηση της κοινωνίας, πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη αυτή την διαδρομή 1980 – 2008, τα βαθειά ρήματα που διασχίζουν πλέον τα μεσαια στρώματα. Να επανασχεδιάσει κοινωνικές συμμαχίες με νέες ιεραρχήσεις και με κάποια δικαιοσύνη, που έλειψε εντελώς.
    Η πυραμίδα στηριζόταν ανάποδα, με την κορυφή προς τα κάτω. Η σταθιερότητά της ήταν αδύνατο να διατηρηθεί.

Leave a Reply

Your email address will not be published.