Ο κλονισμός της πυραμίδας Μετά τον χρησμό

Μήδεια στο Παλλάς, χωνευτήρι αντιφάσεων

Tη Μήδεια του Δημήτρη Παπαϊωάννου την έχω δει δύο φορές, μία το καλοκαίρι στην Πειραιώς, και μία πριν από καμια δεκαπενταριά χρόνια, με την Αγγελική Στελλάτου. Είναι ένα νεορομαντικό κομψοτέχνημα, που, χωρίς να χάνει σε δραματικότητα (πώς θα μπορούσε άλλωστε με τέτοιο μύθο;), αντισταθμίζει την απουσία του τραγικού λόγου με το ακραίο στυλιζάρισμα, με τεταμένη εικαστική ατμοσφαιρα, με έκδηλες διακειμενικές αναφορές, με φευγαλέα ειρωνεία, με ευανάγνωστα ταμπλώ βιβάν. Είναι το δημοφιλέστερο έργο του 44χρονου “εθνικού τελετάρχη”, το πιο πολυπαιγμένο.

Πήγα και την περασμένη Παρασκευή, στη πρεμιέρα του Παλλάς. Λίγο από περιέργεια· ήθελα να δω την κοινωνική ατμόσφαιρα σε αυτό το γεγονός, που το παραμιλούσε η πόλη. Κι ήθελα να δω πόσο πιο κουρδισμένη θα ήταν η παράσταση, μετά την έξοχη εντύπωση που μου ‘χε αφήσει η καλοκαιρινή πρώτη.

Πήγα. Και βγήκα με σκέψεις πέρα από το καθαυτό καλλιτεχνικό γεγονός. Εβλεπα στο φινάλε όλη την ομάδα των συντελεστών επί σκηνής, μια ομάδα τριαντάρηδων και σαραντάρηδων, εργατών, δημιουργών, ταμένους του vissi d’arte· κι έβλεπα από κάτω έναν κόσμο λίγο-πολύ κουρασμένο, συγκαταβατικό, χωρίς αγωνίες, χωρίς ερωτήματα, που σχεδόν έπληττε, και χειροκροτούσε τυπικά. Δύο ασύμπτωτοι κόσμοι, που συνέπιπταν εκεί.

Και σκέφτηκα ότι η Αθήνα είναι τυχερή που έχει αυτή την αίθουσα, με αυτή την παράσταση. Που απολαμβάνει αυτή την αντίφαση: την παλιά αβάνγκάρντ της Κατάληψης στα βελούδα του Παλλάς.

Γιατί το κοινό σπεύδει, και οι παραστάσεις του Παπαϊωάννου σπάνε ρεκόρ εισιτηρίων; Και στο Δύο πέρυσι και στη Μήδεια φέτος (που έχει ξεπουλήσει έως και τέλος Νοεμβρίου); Ολοι θέλουν να δουν τον εθνικό τελετάρχη, αυτόν που μας έβγαλε ασπροπρόσωπους στις μεγάλες εξετάσεις του 2004· όλοι θέλουν να δουν υψηλή τέχνη σε ένα τόσο σικ περιβάλλον, στο πιο σικ οικοδομικό τετράγωνο του ιστορικού κέντρου· μα και όλοι δεν καταλαβαίνουν τι βλέπουν, ούτε όλοι το απολαμβάνουν. Μερικοί παραπονιούνται ότι η παράσταση διαρκεί πολύ, άλλοι λένε βιαστικά “καλό, καλό” και σπεύδουν στο ρεστωράν που έχουν ρεζερβάρει, οι περισσότεροι στην πρεμιέρα είναι άσχετοι, δεν έχουν ξαναφανταστεί τέτοιο θέαμα, και πρωτάκουσαν τον Παπαϊωάννου ως ολυμπιακή ατραξιόν το 2004.

Tι παράδοξο… Αυτός ο αστραφτερός ρηχός κόσμος της πρεμιέρας οφείλει να είναι εκεί, στο κόκκινο χαλί, να φωτογραφηθεί και να θεαθεί, μα είναι και υποχρεωμένος να παρακολουθήσει ένα έργο τέχνης που τον ξεπερνά ή τον αφήνει παγερά αδιάφορο, ενοχλημένο. Από τα μπουζούκια και τα ώπα, στα μπελκάντο σπαράγματα του δανδή Μπελλίνι και τα κολάζ θορύβου του Coti K· από τις ντιαζαϊνιές των μπουτίκ, στα μίνιμαλ πανιά και τα νερά του Νίκου Αλεξίου· από το σινεμά του ποπ-κορν, στον τσαρουχοπρεπή εκλεκτικισμό του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Από την ποπ στην αρτ. Δυσπεψία.
Στους κύκλους των σοφιστών, στον καλλιτεχνικό κόσμο, πολλοί ήδη από πέρυσι τον κακολογούν: ότι πρόδωσε την αγνή τέχνη όπως ήταν “τότε, παλιά”, στην Κατάληψη της Καλών Τεχνών με τα Τραγούδια (συγκλονιστική εμπειρία πράγματι), ότι ψήλωσε πολύ, είναι απρόσιτος, εμπορικός, συνομιλεί με το πλήθος των αδαών.

Ανοησίες. Ο καλλιτέχνης συνομιλεί και με τα πλήθη και με την ιστορία και με τον εαυτό του, αδιακρίτως. Κι όποιος συναντήσει τα μεγάλα ακροατήρια και την επιτυχία, δουλεύει για λογαριασμό όλου του σιναφιού· όλοι ψηλώνουν μαζί του, ζωγράφοι, χορευτές, σκηνοθέτες, μουσικοί, όλοι έρχονται πλησιέστερα στο κοινό, στους ακροατές τους, στον σκοπό τους. Ο Παπαϊωάννου έχει πετύχει τουλάχιστον αυτό: έφερε το κοινό πιο κοντά στην υψηλή τέχνη, χωρίς εκπτώσεις, χωρίς υπεραπλουστεύσεις, κουβαλώντας τις εμμονές του και το σύμπαν του. Η επιτυχία του, καλλιτεχνική, εμπορική, κοινωνική, ανοίγει δρόμους και γι’ άλλους.

Το σύμπλοκο “Παπαϊωάννου-Παλλάς-Κοινό” ισορροπεί σε αντιφάσεις. Το κοινό είναι ανομοιογενές: αστές μεσήλικες και έφηβοι καταναλώνουν μαζί την γκέι αισθητική του Δύο και μαγνητίζονται για εντελώς διαφορετικούς λόγους, νεόπλουτοι και διανοούμενοι βλέπουν Μήδεια πλάι πλάι και ανέχονται αλλήλους· σε όλους αρέσει το αστικό μικροκλίμα της Βουκουρεστίου. Μετά το φινάλε δεν θα ξαναβρεθούν.

Η μεγαλύτερη επιτυχία του Παπαϊωάννου στο Παλλάς είναι αυτό το χωνευτήρι αντιφάσεων.

Καθημερινή 07.10.2008

buzz it!

no comments
  • γραική ομοφυλόφιλη λολίτα
    REPLY

    E ναι, εχετε δικιο.
    Εντωμεταξυ εθνικο τελεταρχη τον ανεβοκαταβαζει το ταμπελοjunkie δημοσιογραφικο crowd.
    Δε θα του χρεωνουμε μεχρι το δυσμας του βιου του φανταζομαι του ανθρωπου:)
    (χωνευτηρι αντιφασεων ειναι πια ολο το πεδιο της τεχνης των καιρων μας)

  • alpha
    REPLY

    την επομενη παρασταση ο μελλον υπουργος πολιτισμου πρεπει να την ονομασει γαμηδεια….

  • Ναπολέων Παπαδόπουλος
    REPLY

    Μέχρι τώρα ήξερα ότι είχαμε:
    Εθνικό Ύμνο,
    Εθνικό Στρατό,
    Εθνική Τράπεζα,
    Εθνικό Αερομεταφορέα,
    Εθνική Ποδοσφαιρομάδα
    Εθνικό Ποιητή,
    Εθνική Στάρ,
    ακόμα και
    Εθνικό Προμηθευτή…

    Τώρα προφανώς αποχτήσαμε και
    Εθνικό Τελετάρχη
    {μέσω των Olympic Dopways}…

    Πολύ ΕΘΝΟΣ έπεσε, αδέρφια…
    Διαφήμιση στον …Μπόμπολα κάνετε;;;

    αγάπη – αφοπλισμός – ειρήνη
    Ναπολέων

  • ilias
    REPLY

    @ ναπολέων,
    Και εθνικοί παιδαγωγοί υπάρχουν, πλάκα με κάνεις ?
    @alpha
    η ΓΑΜΗΔΕΙΑ τα πνίγει στο τέλος τα γαμίδια της έτσι δεν είναι?

  • stinathina
    REPLY

    Το κείμενο σας μου το έστειλε φίλος μπλόγκερ ξέροντας τις απόψεις μου. Διαβάζοντας την καταχώρηση σας μου έφυγε ένα βάρος. Αυτά που επιτέλους λέτε ξεκινουν μία συζήτηση που γινόταν με όρους ανόητους. Κάποιοι έχουν ως αποκλειστικη φιλοδοξία να είναι οι πρώτοι (κακομοίρηδες) του χωριού αντί να χαίρονται που γίνονται παραγωγές με όρους σοβαρούς και τις χτυπούν ως “θεαματικές” πριν ακόμα ανέβουν. Η ποιότητα της δουλιάς του “Εθνικού Τελετάρχη” σε επίπεδο εκτέλεσης τουλάχιστον θέτει άλλα πρότυπα και ξεβολεύει πολλόύς..
    Αν γράφω εδώ όμως είναι διότι σταματάτε εκεί που η συζήτηση ξεκινά και μάλλιστα με τελεσίδικο λίγο “ναούμε” τρόπο. Τελικά δε ξέρω αν υπερασπίζεστε ή αν υπόγεια μειώνετε το συγκεκριμένο έργο. Δεν έχω πρόβλημα προσωπικά ούτε με το ένα ούτε με το άλλο. Το να μη πούμε κάτι επί του περιεχομένου πάντως, είναι σαν να θεωρούμε την τέχνη ένα τοπολογικό κατηγόρημα κάπου στο φλου και τον συγκεκριμένο καλλιτέχνη τελειωμένο, κουφό, μουμιοποιημένο. Πρέπει να σας πω πως δεν έχω παρακολουθήσει την ομάδα εδάφους οπότε δεν θρηνώ καμμίαν άλλη εποχή. Μου είναι, δε, σαφές από αυτά που λέγονται και γίνονται, πως άλλο η ομάδα εδάφους κι άλλο ο Δημήτρης Παπαιωάννου, αυτή η ταύτιση είναι προβληματική και ύποπτη, προκαλεί σύγχυση. Μπορείτε είμαι σίγουρος να πείτε κάτι σχετικά.
    Είναι πάντως δίκαιη για μένα μια συζητηση όσον αφορά στο κέρδος του να βλέπει η κυρία κι ο κύριος τάδε κάτι επειδή είναι στάτους ενώ τον αφήνει “παγερά αδιάφορο” κι εδώ ανακαλούμε τον καλλιτέχνη ο οποίος λέτε “συνομιλεί” με το πλήθος κλπ κλπ.. χμ.. δε ξέρω.. τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα. Νομίζω πως τώρα ξεκινάμε. Ο Δημήτρης Παπαιωάννου ανοίγει έναν δρόμο, είναι ο εργατικός ήρωας μας αν θέλετε αλλά τον δρόμο αυτό δεν ξέρουμε αν θα τον περπατήσει. Προς ώρας κάθεται και κοιτάζει. Δεν ξέρουμε αν θα μιλήσει πραγματικά. Υπάρχει ένας τεράστιος μηχανισμός που θα τον κολακέψει με τον πιο βλακώδη τρόπο ωστε να μην το κάνει. Είμαι αισιόδοξος πως εσείς δε θα το κάνετε.

  • no frost
    REPLY

    A κε Μέγα Ναπολέοντα σας πιάνω αδιάβαστο..
    Υπάρχει και Εθνικός Στάρ αλλά και κος Μις Μπούτια! Μόνο που -ελπίζω φευ- ο φίλος μου ο Νίκος να μην ασχοληθεί και με αυτούς γιατί τότε….Χιούστον έχουμε μεγάλο πρόβλημα..
    Κοινώς εδώ, ενω καράβια χάνονται (οικονομικό κραχ, Βατοπέδιο off shore), Πολυάννες αρμενίζουν με την 20ή εκδοχή της Μήδειας (θέματος πολυαγαπημένου στο αδελφάτο αρτιστών Ελλάδος) καθώς αποκαλύπτει αφενός τον “κρυφό” κακουργηματικό χαρακτήρα των γυναικών… που έναντι μιας σεξουαλικής αντεκδίκησης είναι ικανές να κατασφάξουν τα μικρά αγγελούδια τους (sic).. και που εκφράζει αφετέρου όλο το drama queen και την ανάλογη υστερία και μανιερισμό κάποιων έξαλλων αδελφών. (βλέπε και Θ. Τερζόπουλο).
    Θέμα απο την άλλη που αφορά ασφαλώς πρώτιστα την καθημερινότητα της σημερινής Ελληνίδας!!!!!!!

    E λοιπόν αγαπητέ μου μιας και εσύ διαλέγεις να πετάξεις την μπάλα στην εξέδρα δηλαδή στο κοινό περιγράφοντας την δική σου διστακτική γνώμη μέσα απο τις αντιδράσεις του εγώ θα διαλέξω την ευθεία.
    Ο πομπώδης, μπαρόκ, μανιεριστικός τρόπος του Παπαιωάννου μπορεί να λειτούργησε με καλό τρόπο στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών, που είχαν ανάγκη απο έναν ιστορικό χαρακτήρα, μια επική αφήγηση σε ένα θέαμα κολοσσαίου..και μπορεί εκεί να συγκρατήθηκε κάπως ως προς τις υπερβολές αλλά αυτό δεν του δίνει ένα μόνιμο διαβατήριο καλλιτεχνικής αξίας. Μήν ξεχνάμε άλλωστε και την τελική μετατροπή του αρχαιοελληνικού “Ηρώδειου” των Ολυμπιακών σε ..ξέκωλη μπουζουξόπιστα με Βίσσηδοβανδήδες και γενικό σαχλοκουδουνισμό με τόνους κονφετί να πέφτει και τάχα διονυσιακούς σηκωμένους φαλλούς απο χαρτί..
    Και για να επιστρέψω στην gay αισθητική που αναφέρεις θα πω πως έχω απολύτως βαρεθεί όλους εκείνους τους gay -γιατί ευτυχώς υπάρχουν εξαιρέσεις- που όλα τα έργα τους έχουν την σφραγίδα της σεξουαλικής τους ταυτότητας που μας την επιβάλλουν με τον α ή τον β΄ τρόπο. Κι αν αυτό δεν μας ενοχλεί στον Τσαρούχη γιατί ήταν λιτοδίαιτος και πραγματικά ταλαντούχος..πολλώ δέ και αυθεντικός, όλοι αυτοί που προσπαθούν να τον μιμηθούν καταντούν εντέλει αντιγραφείς και κακομοίρηδες.

    Η τέχνη λοιπόν, δεν είναι λίγο κλέψιμο απο εδώ- λίγο απο εκεί για να πιάσουμε τον μέσο όρο. Ο Τσαρούχης αγαπούσε την Κάλλας ως αστική δραματική φιγούρα αλλά περισσότερο, την λαική, αυθεντική Μπέλλου για την ψυχή της που έβγαινε στην ηλεκτροφόρα φωνή της..
    Ως εκ τούτου μαγκιά σήμερα είναι να γράψει κανείς για την Μπέλλου κι όχι για το κουρασμένο μεσοαστικό, τάχα εστέτ γούστο που εγκρίνει Παπαιωάννου, έναν καλλιτέχνη παστίς που μπρικολάρει συνεχώς φόρμες και υιοθετεί δίκην ενός υποτιθέμενου μεταμοντερνισμού ένα συνεχές copy-paste_.. Δηλαδή, μια διαρκή υποκλοπή απο φόρμες τις οποίες οδηγεί απλώς σε έναν δικό του φορμαλισμό, χωρίς να εμπνέεται ουσιαστικά απο αυτές.

    Θέλω να πώ αγαπητοί μου φίλοι πως τέχνη δεν είναι καθόλου μια ενδιαφέρουσα ή εντυπωσιακή φόρμα ή πόζα καλλιτεχνική, αλλά κάτι εντελώς διαφορετικό που έχει να κάνει με μια διαπεραστική αλήθεια ψυχής που μπορεί να μας αγγίξει βαθειά, να μας συγκλονίσει, να μας μεταμορφώσει σε κάτι καλύτερο..να μας ψηλώσει που λέει ο Νίκος.
    Αλλά εδώ δεν βλέπω, δυστυχώς, έναν καλλιτέχνη με σοβαρό αξιακό σύστημα κι αυτό βέβαια αντανακλάται και στο έργο και στην ζωή του.
    Ο Π. με τις καλοστημένες δημόσιες σχέσεις του όχι μόνο κατάφερε να ρευστοποιήσει όλες τις προσπάθειες της ομάδας εδάφους, όχι μόνο έγινε το ανφάν γκατέ μετά τους Ολυμπιακούς, όχι μόνο τίγκαρε στις επιχορηγήσεις αλλά τώρα θα αναλάβει λένε και την δεύτερη μπιενάλλε Αθηνών μετα το ντιστρόι μιας και κάποτε έκανε και μια Καλών Τεχνών!
    Ε νισάφι πιά φτάνουν πιά τα Κολοσσαία κε Ξυδάκη βαρεθήκαμε απο θεάματα αρένας που τόσο απολαμβάνουν οι ακαλλιέργητοι δεξιοί! Δεν θέλουμε άλλα υπερθεάματα, άλλες Μήδειες, άλλα ντράμα κουίν, άλλα μίζερα και γκρινιάρικα χοροθεάματα τάχα μοναξιάς, άλλες μεγαλομοδίστρες σε μουσεία, άλλες κραγμένες να τιτιβίζουν και να πουλάνε γκέι γούστο …ως καλλιτέχνες στα μεσημεριανά, όχι άλλη φτήνια, όχι άλλη τέχνη γιαλαντζί. Καλύτερα σιωπή παρά τζερτζελές.

    Αγάπη- ειρήνη-αφοπλισμός

  • no frost
    REPLY

    Α κι επειδή το ξέχασα. Δεν μας ενημερώνετε και για το νέο υπερθέαμα-Κολοσσαίου που ετοιμάζει ο Λιάπης για τα εγκαίνια του νέου Μουσείου της Ακρόπολης και που θα στοιχίσει 6 εκατομμύρια ευρώ εν μέσω κράχ? Δηλαδή δυο δις δρχ.
    Μήπως θα το αναλάβει κι αυτό ο εθνικός μας τελετάρχης με το αζημίωτο;;
    Αυτό παλι γιατί να το πληρώσουμε εμείς; Εσένα που σου αρέσει ο Παπαιωάννου πλήρωνέ τον Εμένα που δεν μου αρέσει;

  • Alex
    REPLY

    Η Αγγελική Στελλάτου ζεί-πολύ διακριτικά-στόν Κολωνό.

    Ο Δημήτρης Παπαιωάννου ΠΟΥ ζεί;Μά στίς ξιπασμένες τσέπες αυτών πού βαριούνται κάθε τί τό ουσιώδες,αλλά αισθάνονται υποχρεωμένοι νά παρευρίσκονται-καί μάλιστα μπροστά μπροστά-σέ κάθε τι τό fashionable.

    Ξαφνικά αυτή τήν στιγμή θυμήθηκα ότι κάποτε,πρίν από αρκετά χρόνια,περνούσα τακτικά από εκεί πού μαζευόταν η Ομάδα Εδάφους.

    Τί διαφορά όμως,έ,ανάμεσα στήν Ομάδα Εδάφους καί στό Άτομο Κορυφής…….

    Δέν μέ αφορά ΚΑΘΟΛΟΥ τό ότι ο Δημήτρης Παπαιωάννου είναι gay.Ίσα-ίσα,ξέρω ότι θά υπάρχουν πάντα μεγάλοι gay καλλιτέχνες-π.χ,Francis Bacon,Sir Ian Mc Kellen,Sir John Gilgoud.Μέ ενοχλεί όμως ΒΑΘΥΤΑΤΑ καί μέ προσβάλλει τό πόσο εύκολα αποδεκτή γίνεται η κιτσο-μπαρόκ διάσταση τής gay αισθητικής του.

    Κι’ακόμη περισσότερο μέ μελαγχολεί ότι ΑΥΤΗΝ ΑΚΡΙΒΩΣ τήν αισθητική κοντεύουν νά μάς τήν πλασσάρουν ως εθνική!

Leave a Reply

Your email address will not be published.